Nhân Tuần lễ cấp cao APEC tổ chức tại Đà Nẵng trong tháng tới, từ ngày10 đến 17/11 TP.Hội An tổ chức khai trương Không gian văn hóa Việt Nam – Nhật Bản với chương trình hoạt động đa dạng, đặc sắc về văn hóa và du lịch của 2 nước và các địa phương kết nghĩa của 2 nước.
Trong Không gian văn hóa Việt Nam – Nhật Bản có hoạt động tái hiện đám rước lễ cưới Công nữ Ngọc Hoa với thương nhân Nhật Bản Araki Sotaro- Ảnh: Đỗ Huấn
Nổi bật là hoạt động trưng bày mô hình Châu ấn thuyền do phía Nhật Bản tặng. Đây là mô hình con thuyền mà cách đây hơn 400 năm các thương nhân Nagasaki (Nhật Bản) dùng để qua lại, giao thương tại thương cảng Hội An. Đây cũng là con thuyền đã đưa Công nữ Ngọc Hoa theo chồng (là thương nhân Araki Sotaro) về Nagasaki vào năm 1619. Tên Nhật của bà là Wakaku (Vương Gia Cửu), tên thân mật là Anio-san. Bà tạ thế ở Nagasaki năm 1645, được thờ tại đền Daionji ở Nagasaki.Mô hình thuyền được trưng bày tại khu vực trước nhà số 77 đường Nguyễn Thị Minh Khai. UBND thành phố cũng đang chuẩn bị các điều kiện để tiếp nhận và tổ chức trưng bày cũng như hoàn tất các điều kiện về cơ sở hạ tầng, thiết bị kỹ thuật để khai trương Không gian văn hóa hữu nghị này.
Không gian văn hóa Việt Nam – Nhật Bản sẽ được tái hiện trên toàn bộ tuyến đường Nguyễn Thị Minh Khai và khu vực xung quanh Chùa Cầu (đoạn đường, mặt sông từ ngã ba đường Bạch Đằng – Châu Thượng Văn). Tại đây còn diễn ra nhiều hoạt động như: trưng bày về tư liệu lịch sử, kết quả khảo cổ học về giao thương và Phố Nhật ở Hội An thế kỷ 17; trình diễn trà đạo Nhật Bản, trà xanh Matcha Nhật Bản; trưng bày bonsai Nhật Bản và Việt Nam; giới thiệu sản phẩm mỹ nghệ Việt Nam, Nhật Bản; giới thiệu ẩm thực Hội An, Nhật Bản; trình diễn trang phục 2 nước với chủ đề “Ký ức thời gian”; giới thiệu thư pháp 2 nước; trình tấu nhạc cụ dân tộc… Ngoài ra còn có các hoạt động trò chơi trẻ em Nhật Bản, Việt Nam, gấp giấy Origami, thả hoa đăng Nhật Bản, Việt Nam…
Từ sau khi được Cục Sở hữu Trí tuệ Việt Nam chứng nhận đến nay, việc quản lý và phát huy nhãn hiệu tập thể Mộc Kim Bồng vẫn chưa đạt được kết quả mong đợi.
Chưa phát huy
Mấy mươi năm hành nghề đóng sửa tàu thuyền tại làng Mộc Kim Bồng, cơ sở của ông Võ Xuân Phương trước đây luôn có hàng chục thợ thầy, công ăn việc làm quanh năm. Tuy nhiên, theo lời ông Phương, ngoài nghề Mộc thủ công mỹ nghệ gắn với du lịch có sự phát triển, nghề đóng sửa tàu thuyền lại đang dần bị mai một.
“Những năm tháng trước, Cẩm Kim bên tàu thuyền làm không hết việc nhưng bây giờ có hộ như mai một lần. Khi quảng bá thì có cơ hội để họ đến với mình nhưng chính quyền vận dụng, đem khách về, tạo điều kiện cho nhân dân Cẩm Kim chứ tôi sợ là không phát triển mạnh được” – Ông Phương nói.
Trước sự mai một của một làng nghề truyền thống, năm 2004, UBND thành phố, với sự hỗ trợ của Trung ương và Tỉnh đã triển khai dự án bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống Mộc Kim Bồng gắn với phát triển du lịch với kinh phí 5 tỷ rưỡi đồng. Cùng với việc mở các lớp đào tạo, chuyển giao công nghệ, xúc tiến thương mại, quảng bá,… năm 2006, thành phố cũng đã đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu tập thể Mộc Kim Bồng và được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận vào tháng 12 năm 2008.
Nghệ nhân Huỳnh Sướng với sản phẩm làng nghề- Ảnh: Quốc Hải
Hiện nay, hoạt động của làng Mộc Kim Bồng tương đối ổn định với 32 cơ sở sản xuất và 91 lao động, trong đó có 1 Nghệ nhân nhân dân cấp Nhà nước, 1 Nghệ nhân ưu tú cấp Nhà nước và 1 thợ giỏi. Sản phẩm của làng nghề chủ yếu là mộc gia dụng, mộc chạm trổ trang trí nội, ngoại thất, mộc lưu niệm,… với doanh thu hàng năm từ 7 đến 8 tỷ đồng. Không những thế, làng Mộc còn là điểm tham quan du lịch hấp dẫn, hàng năm đón trên 100.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm, mua sắm.
Thực tế, bảo tồn, phát triển sản phẩm làng nghề Mộc Kim Bồng hiện đang gặp rất nhiều khó khăn. Quy mô sản xuất của các cơ sở nhỏ; việc hợp tác, liên kết sản xuất để nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh sản phẩm của làng nghề còn hạn chế. Mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm của làng nghề chưa đa dạng, phong phú; giá thành sản phẩm còn khá cao do làm thủ công nên khó cạnh tranh. Trong khi đó, sản phẩm làng nghề phục vụ du lịch khá khiêm tốn; thu nhập của lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp so với nhiều ngành nghề khác dẫn đến công tác đầu tư và đào tạo lao động trẻ để nhân cấy nghề khó khăn.
Đặc biệt, năng lực quản lý Nhà nước về làng nghề tại địa phương, công tác quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể còn hạn chế. Nhãn hiệu tập thể chưa khai thác được giá trị thực sự đối với việc phát triển thương hiệu và nâng tầm sản phẩm, hiện mới chỉ dừng lại ở việc sử dụng nhãn hiệu cho mục đích bảo hộ là chủ yếu. Mặt khác, môi trường sản xuất kinh doanh tại đây chưa đảm bảo, tình trạng kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ không phải của địa phương tràn lan, thiếu kiểm soát ảnh hưởng đến thương hiệu làng nghề.
“Thương hiệu Mộc Kim Bồng đã có từ lâu rồi, sau khi đăng ký nhãn hiệu tập thể thì một lần nữa khẳng định về chất lượng và nghệ thuật của Mộc Kim Bồng. Mộc Kim Bồng thực sự có chỗ đứng. Khi hội nhập với kinh tế thế giới thì thương hiệu là rất cần thiết, chính sự cần thiết đó mà đã có nhiều công ty, nhiều tổ chức cá nhân người ta muốn cắp thương hiệu của Mộc Kim Bồng, chúng ta đã kiện và nhờ Cục sở hữu trí tuệ can thiệp. Như vậy chứng tỏ cạnh tranh càng khốc liệt thì thương hiệu càng phải được bảo hộ”.
Đào tạo trẻ tại làng Mộc Kim Bồng- Ảnh: Quốc Hải
Hướng tới sản phẩm hàng hóa
Ông Phan Trọng Nhân – Chủ Tịch UBND xã Cẩm Kim lo lắng: “Sau khi xác lập nhãn hiệu tập thể Mộc Kim Bồng thì đây là điều kiện rất quan trọng, tạo cơ sở phát triển bền vững. Song, thực tế cho thấy việc phát triển gần đây gặp nhiều khó khăn nhất định. Việc bảo vệ nhãn hiệu cần tiếp tục các bước để khẳng định và hơn nữa là phân biệt được sản phẩm Mộc truyền thống Kim Bồng với các sản phẩm khác vì hiện một số sản phẩm không sản xuất tại Kim Bồng nhưng lại lấy nhãn hiệu Kim Bồng. Vấn đề là phải nâng chất lượng sản phẩm để giữ được thợ, tiếp tục đào tạo thêm nhiều lớp kế cận nếu không trong điều kiện cạnh tranh như hiện nay, giá trị của sản phẩm Mộc khó đứng vững trên thị trường và dẫn đến sự mai một nhất định”.
Hiện nay, để phát triển sản phẩm Mộc Kim Bồng gắn với du lịchthì công tác quản lý, đầu tư của mỗi cơ sở sản xuất được xác định là giải pháp quyết định. Mỗi cơ sở cần đầu tư ứng dụng KHCN để sản xuất, chuyển các dòng sản phẩm theo nhu cầu của thị trường, phục vụ thị hiếu du lịch nhưng vẫn mang tính văn hóa của sản phẩm. Các cơ sở phải hỗ trợ, liên kết với nhau trong sản xuất và cả tiêu thụ, gắn thương hiệu chung của làng nghề trong mỗi sản phẩm làm ra.
Về phía Nhà nước, thành phố và xã Cẩm Kim tiếp tục định hướng về sản xuất, kinh doanh gắn với phát triển sản phẩm, các dịch vụ du lịch; tăng cường hỗ trợ thực hiện các chính sáchđào tạo nghề, nâng cao tay nghề, quảng bá, xúc tiến thương mại đồng thời tiếp tục hướng dẫn, tổ chức cho các cơ sở phát triển nhãn hiệu tập thể Mộc Kim Bồng;thực hiện dán nhãn trên sản phẩm, quản lý và sử dụng nhãn hiệu theo đúng quy chế.
“Các hộ trong làng Mộc hoạt động sản xuất kinh doanh mà thuận lợi thì cơ hội tiếp tục duy trì, giữ làng nghề sẽ hiệu quả. Tuy nhiên, hiện tại, để phát huy nhãn hiệu tập thể, trước hết là chú trọng chất lượng, mẫu mã và tính cạnh tranh của sản phẩm, phải biến cho được một số sản phẩm của làng nghề này trở thành hàng hóa, tức là phải trở thành hàng lưu niệm chứ không chỉ là những sản phẩm giá thành quá cao hoặc kích cỡ quá lớn, không tiện dụng cho du khách” – Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An nói.
Nhằm đảm bảo phát triển du lịch bền vững gắn với công tác quản lý, bảo tồn và phục hồi các rạn san hô, hệ sinh thái tự nhiên, UBND thành phố Hội An vừa tạm ngừng tiếp nhận và giải quyết đơn xin hoạt động dịch vụ lặn biển có khí tài trong Khu Bảo tồn Biển Cù Lao Chàm.
Trước đây, thành phố cũng đã có chủ trương tạm dừng gia tăng phương tiện vận chuyển khách du lịch tuyến Hội An – Cù Lao Chàm để đảm bảo công tác quản lý nhà nước, duy trì chất lượng điểm đến.
Dịch vụ lặn ngắm san hô luôn thu hút khách- Ảnh: Quốc Hải
Tính đến nay có 139 phương tiện, trong đó 130 cano và 9 tàu gỗ với tổng sức chứa là 3.656 chỗ ngồi phục vụ khách du lịch tuyến Hội An – Cù Lao Chàm./.
Hiện nay, làng Gốm Thanh Hà Hội An có 18 hộ và cơ sở sản xuất với trên 70 lao động, doanh thu năm ngoái đạt hơn 4 tỷ đồng. Từ năm 2001, thành phố Hội An đã tổ chức các tour tham quan làng gốm Thanh Hà, bình quân mỗi năm đón gần 200 nghìn lượt khách, trong đó, khách nước ngoài chiếm hơn 80%, doanh thu từ vé tham quan đạt trên 4 tỷ đồng.
Gốm TCMN của làng Thanh Hà đang có hướng ra- Ảnh: Quốc Hải
Những năm gần đây, các hộ sản xuất đã bắt đầu quan tâm cải tiến mẫu mã gốm cho phù hợp với thị hiếu, đặc biệt gốm trang trí nội, ngoại thất, gốm lưu niệm. Các hộ sản xuất của ông Lê Trọng, Nguyễn Lành, Lê Quốc Tuấn thường xuyên có việc làm và khách hàng tiêu thụ sản phẩm; cơ sở sản xuất Lê Quốc Tuấn ký được hợp đồng sản xuất gốm TCMN xuất khẩu và gốm trang trí nội, ngoại thất ổn định với khách hàng, doanh thu từ 30 đến 35 triệu đồng/tháng.
UBND tỉnh Quảng Nam vừa cho phép Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh nghiên cứu đầu tư xây dựng Trung tâm tìm kiếm cứu nạn tại Cảng du lịch Cửa Đại, phường Cửa Đại, TP.Hội An với diện tích khoảng 628 mét vuông.
Cần có Trung tâm tìm kiếm cứu nạn tại Cảng du lịch Cửa Đại (Hội An)- Ảnh: Quốc Hải
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đang phối hợp với UBND thành phố Hội An xác định ranh giới và diện tích cụ thể khu vực xây dựng phù hợp với cảnh quan, đảm bảo đi lại của nhân dân trong khu vực và không ảnh hưởng đến công năng sử dụng của Cảng du lịch. “Đây là cơ hội cho Hội An nhằm đảm bảo tốt hơn nữa công tác cứu hộ, cứu nạn giao thông đường thủy nội địa, đặc biệt trên tuyến du lịch Hội An – Cù Lao Chàm hiện có gần 150 phương tiện tàu thuyền mỗi ngày đưa đón hơn 3.000 du khách trong và ngoài nước ra vào, thậm chí có ngày lễ lên đến 6.000 lượt.” – Ông Nguyễn Văn Dũng – Chủ tịch UBND thành phố Hội An cho biết.
Trong những điểm đến của các quan chức cấp cao tham gia Diễn đàn hợp tác Châu Á – Thái Bình Dương năm 2017, Làng Lụa Hội An được xác định là 1 điểm đến trên hành trình tham quan, tìm hiểu về văn hóa và du lịch Quảng Nam. Nơi đây được xem như một bảo tàng về nghề tơ lụa xứ Quảng.
Dự án Làng Lụa Hội An từng bước được hình thành từ năm 2005 với sự gợi mở quan trọng của các nhà kiến trúc hàng đầu, những giúp đỡ nhiệt tình của các nhà văn hóa và việc khích lệ, động viên, ưu ái của lãnh đạo tỉnh Quảng Nam và thành phố Hội An.
Với mục đích làm sống lại nghề truyền thống Tàm Tang xứ Quảng dưới góc độ văn hóa du lịch, Làng Lụa Hội An được xây dựng và hoạt động như một bảo tàng sống thông qua những hình ảnh về hiện vật, đồ dùng, dụng cụ, cây cối, nguồn gien, sản phẩm… kết hợp với các hoạt động mô tả, diễn đạt, truyền nghề cùng các hoạt động văn hóa khác. Mục đích là giới thiệu cho du khách gần xa hiểu biết, yêu mến nghề, nhất là trong bối cảnh Đô thị cổ Hội An mang trong mình 2 danh hiệu di sản thế giới (văn hóa và thiên nhiên) và trong tương lai Hội An cùng với các Khu di sản khác sẽ trở thành một trong những điểm đến, trung tâm du lịch quan trọng của cả nước.
Cảnh quay tơ thành sợi tổ chức tại Làng Lụa Hội An- Ảnh: Đỗ Huấn
Nỗ lực học hỏi kinh nghiệm, mở rộng giao lưu, Làng Lụa đã kết nối với Học viện Nghiên cứu Mê Công, với Hiệp hội Tơ lụa Tokyo Nhật Bản, Tập đoàn Tơ lụa Thompsons, Trung tâm Nghiên cứu văn hóa tơ lụa Hoàng gia Thái Lan,, một số cơ sở Tơ lụa Hàng Châu – Trung Quốc, Ấn Độ, Myanmar… đã tạo nên tiếng nói chung cùng tìm hướng phát triển nghề tơ lụa và dệt may. Đến nay, Làng Lụa cũng cũng đã tổ chức 3 lần Festival tơ lụa vào các năm 2014, 2016, 2017 trước sự chứng kiến của đại diện Hiệp hội Tơ lụa thế giới, Hiệp hội Tơ lụa Châu Á và sự hội tụ, tham gia đông đảo của các nhà dệt may đến từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Lào, Myanmar, Campuchia cùng nhiều cơ sở tơ lụa thuộc hơn 10 làng nghề trong nước. Qua đó, các nhà sản xuất và kinh doanh sản phẩm tơ lụa đã nhận ra những cơ hội và thách thức của ngành ở thời kỳ hội nhập, toàn cầu hóa. Đồng thời từ đó Làng Lụa Hội An dần dần trở thành điểm đến của các nhà nghiên cứu khoa học về tơ lụa trong nước cũng như quốc tế. Hiện nay, Làng Lụa Hội An đã trở thành thành viên của Hiệp hội Tơ lụa thế giới, Hiệp Hội tơ lụa Châu Á và đầu năm 2017 này đã tham gia Ban điều hành Hiệp hội Tơ lụa Việt Nam. Ông Lê Thái Vũ – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tơ lụa Quảng Nam – đơn vị chủ quản Làng Lụa Hội An cho biết: “Tiếp thu truyền thống, kết nối đầy giá trị nhân văn, giá trị ngoại giao, giá trị văn hóa của Hội An, nghề tơ tằm thổ cẩm Quảng Nam – Hội An từng bước sánh vai với các đơn vị bạn, tỉnh bạn, các nước bạn đang tìm cơ may ngoạn mục phục hưng nhằm làm phong phú, tôn vinh “văn hóa mặc” của con người. Chúng tôi nhận rõ sứ mệnh của nghề trong hoàn cảnh thế giới nhiều biến động, trong xu thế phát triển khoa học kỹ thuật, trong tác động biến đổi khí hậu, trong cả thói quen tập quán mới… Và tin tưởng vững chắc rằng, mãi mãi dù trong hoàn cảnh nào, dâu tằm – tơ lụa – thổ cẩm vẫn góp phần quan trọng giữ vai trò cốt yếu trong tiến trình phát triển nhân cách, phẩm giá của con người”.
Làng Lụa Hội An hiện đang mang trong mình ý nghĩa một bảo tàng sống giữa lòng Di sản sống ở Hội An, để giới thiệu cho khách những trải nghiệm trong không gian sinh thái mở, những hoạt động trình nghề theo tuần tự bóng dáng cội nguồn từ bộ sưu tập hàng chục cây dâu có nguồn gốc Champa, những khung dệt mang tên Champa do chính các thợ dệt người Chăm truyền nghề. Cạnh đó, là việc truyền nghề dệt thổ cẩm, tạo hoa văn trên vải từ các công đoạn, từ các bí quyết đến chất liệu, kỹ thuật, tạo hình và sự sáng tạo theo cảm xúc…
Không gian nhà rường truyền thống Quảng Nam và dệt thổ cẩm tại Làng Lụa Hội An- Ảnh: Đỗ Huấn
Trong không gian sinh thái, các ngôi nhà rường hoặc mang phong cách nhà rường tọa lạc cũng là nét văn hóa của người Việt trên quê hương xứ Quảng, góp phần giúp du khách hiểu thêm các tác phẩm mỹ thuật độc đáo đậm đà bản sắc văn hóa truyền thống. Giới thiệu hình ảnh thực về nhà rường là giới thiệu về cách trình bày liên kết hệ chịu lực với các tác phẩm điêu khắc mang triết lý phương Đông. Nhà rường truyền thống Quảng Nam thường có 3 gian, 2 chái, đầu hồi dựng theo kết cấu “tam đoạn” và điêu khắc tinh xảo qua hệ thóng khung cột, kèo, mè, trính… chịu lực cùng hình thức liên kết mộng khá độc đáo hội đủ 3 tiêu chuẩn: vững chắc, tiện nghi, dung hòa… Rồi lấy khung cảnh thơ mộng trên nền các giống dâu lá Bầu của người Đại Việt di cư đem theo từ thuở xưa, nay được trồng để cho du khách tận tay hái dâu, xắt dâu và cho tằm ăn, tạo nên tính trải nghiệm hấp dẫn riêng.
Theo quy trình, khách còn tận mắt chứng kiến những cỗ máy dệt đạp cải tiến và câu chuyện về nó qua tấm gương sáng tạo của ông Cửu Diễn. Sau khi được tiếp cận với sản phẩm, thỏa mãn nhu cầu mua sắm (nếu có), khách sẽ thưởng thức ẩm thực bằng các sản phẩm của Làng. Đây cũng là chu trình của một làng nghề truyền thống Tàm tang xứ Quảng được thể hiện dưới góc độ thực thể bảo tàng sống gắn với du lịch, hay nói cách khác là thể hiện phương thức phát triển du lịch trên nền lịch sử – văn hóa. Chọn ngôi nhà rường để làm Nhà truyền thống, nơi tưởng niệm Bà Chúa Tàm Tang, Làng Lụa Hội An cũng lấy đó làm phong cách thay lời tri ân, hướng về cội nguồn, về những người có công khai mở, hưng thịnh nghề tơ lụa rất đỗi tự hào và trân trọng của quê hương. “Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, đặc biệt do thị trường tiêu thụ sụt giảm, giá cả luôn biến động dẫn đến nghề dệt trên địa bàn dần mai một. Trong tình hình đó, một số làng nghề, trong đó có Làng Lụa Hội An đã có những đổi mới kích thích sản xuất, xây dựng mô hình khép kín từ khâu trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa đến hoàn thiện sản phẩm bằng 100% tơ lụa tự nhiên, tạo được niềm tin với người tiêu dùng, nhất là du khách trong và ngoài nước”, ông Lê Văn Thanh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đánh giá.
Hội An từng là cảng thị cổ xưa, vang bóng một thời một phần cũng nhờ xuất khẩu tơ lụa của vùng đất Quảng Nam. Ngược lại, chính tơ lụa của vùng đất Quảng Nam đã góp phần làm vang danh Hội An nhờ vào chất lượng sợi tơ tằm Quảng Nam từng được thị trường khu vực châu Á và các nước châu Âu đánh giá cao. Những hiệu quả bước đầu về bảo tàng và giới thiệu về làng nghề truyền thống dâu tằm, tơ lụa Đất Quảng của Làng Lụa Hội An trong thời buổi giao lưu và hội nhập quốc tế hiện nay là tín hiệu vui, đáng phần khởi, tạo thêm một sản phẩm du lịch mới, một điểm đến cho những du khách muốn trải nghiệm và khám phá đời sống “con tằm rút ruột nhả tơ”, xe tơ dệt lụa, tạo vẻ đẹp “văn hóa mặc” cho con người.
Sáng hôm qua (18/10), tại Làng lụa Hội An, Ban Quản lý Dự án “Phát triển kênh bán hàng thông qua liên kết giữa địa phương với sản phẩm và du lịch – Mở rộng sản xuất rau an toàn và phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống” đã tổ chức buổi tọa đàm chuyên đề: “Omotenashi – Chăm sóc khách hàng kiểu Nhật Bản” cho gần 100 đại biểu đến từ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, các nghệ nhân đang hoạt động trên các lĩnh vực liên quan đến hàng thủ công mỹ nghệ và các cửa hàng, nhà hàng, khách sạn tại Đà Nẵng, Quảng Nam và Hội An. Dự án này do Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản Jica tài trợ tỉnh Quảng Nam thực hiện.
Quang cảnh buổi tọa đàm- Ảnh: Minh Anh
Tại buổi tọa đàm, các chuyên gia đến từ Nhật Bản đã chia sẻ thông tin, trao đổi một số kỹ năng, phương thức cơ bản và kinh nghiệm thực tiễn, văn hóa kinh doanh của người Nhật trong việc tiếp đón, giao dịch, quan hệ với khách hàng, giúp các cơ sở sản xuất kinh doanh vận dụng nhằm làm thay đổi hình ảnh, tăng doanh thu, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Hiện nay chính quyền xã Cẩm Thanh đang tập trung chuẩn bị và triển khai các phương án cho công tác bán vé tham quan du lịch di tích lịch sử văn hóa rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh theo chủ trương cho phép của HĐND tỉnh Quảng Nam. Dự kiến thời gian thực hiện bắt đầu từ ngày 1/12/2017. Như vậy, đây là điểm tham quan thứ 3 ở Hội An được tổ chức bán vé tham quan du lịch (sau khu phố cổ và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm), được lãnh đạo thành phố quan tâm chỉ đạo sâu sát, chặt chẽ.
Với thành phố nói chung, cán bộ và nhân dân xã Cẩm Thanh nói riêng, chủ trương này mang lại niềm vui và sự phấn khích lớn lao, tạo cơ hội phát triển cho địa phương trong tương lai. Là vùng quê giàu truyền thống cách mạng, căn cứ địa của quân và dân Hội An trong 2 cuộc kháng chiến cứu nước nhưng từ sau ngày quê hương được giải phóng, đất nước hòa bình, Cẩm Thanh là địa phương mãi nghèo khó, chậm phát triển. Khoảng 3 năm gần đây, du lịch phát triển, đặc biệt là du lịch sinh thái vùng sông nước rừng dừa Bảy Mẫu phát triển đột biến đã mang lại sinh khí mới cho vùng quê “cửa sông ven biển” này.
Đảm bảo trật tự kinh doanh để bán vé cho khách tham quan rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh- Ảnh: Đỗ Huấn
Tính riêng 9 tháng đầu năm nay, Cẩm Thanh đã đón gần 98.900 lượt khách, tăng 30,8% so với CKNT. Trong đó lượng khách tham quan khu di tích rừng dừa đạt gần 65.500 lượt, tăng gần 52,5%. Thị trường khách tham quan chủ yếu là khách Hàn Quốc, Châu Âu và trong nước. Bình quân mỗi ngày khu di tích rừng dừa Bảy Mẫu đón từ 1000 đến 1500 khách, đặc biệt những ngày nghỉ lễ dài ngày đón trên 2000 khách/ngày. Mạng lưới cơ sở thương mại – dịch vụ phát triển sôi nổi ở các thôn. Toàn xã hiện có 43 cơ sở lưu trú đang hoạt động với 594 phòng. Dịch vụ nhà cho người nước ngoài thuê để ở cũng phát triển manh, có 51 nhà. Phương tiện thuyền, thúng tăng lên đáng kể với gần 500 chiếc của 325 hộ gia đình, chủ yếu tập trung ở các thôn Vạn Lăng, Thanh Tam Đông, Cồn Nhàn… Tổng doanh thu từ ngành du lịch – dịch vụ 9 tháng qua đạt 69 tỷ 35 triệu đồng, tăng 31,8%.
Du lịch phát triển mạnh, tạo việc làm và tăng thu nhập đáng kể cho người dân nhưng đã đặt ra nhiều khó khăn thách thức cho chính quyền địa phương, nhất là tình hình trật tự kinh doanh diễn biến khá phức tạp. Nguyên nhân sâu xa là sự phát triển quá nhanh và “nóng” của ngành kinh tế “đẻ trứng vàng” này, trong khi nhận thức của người dân còn hạn chế, chưa theo kịp. Nổi cộm là thái độ không chấp hành những quy định của pháp luật, những quy chế hoạt động nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững, lâu dài như: không mặc áo phao khi tham gia giao thông đường thủy, phương tiện chở số người quá quy định, mở loa gây ồn ào trong khu sinh thái rừng dừa, tùy tiện ngắt bỏ lá dừa, làm ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường, nguồn lợi thủy sản, không niêm yết giá dịch vụ, “chặt chém” khi phục vụ du khách…
Dịch vụ thuyền thúng phát triển nhờ được du khách ưa thích nhưng chưa thực sự an toàn khi phục vụ-
Ảnh: Đỗ Huấn
Trong 9 tháng qua, các lực lượng chức năng của xã đã kiểm tra, nhắc nhở 120 trường hợp, xử lý vi phạm hành chính 24 trường hợp, tạm giữ một số phương tiện hành nghề và phạt tiền 1 triệu 800 ngàn đồng. Ông Lê Hùng Linh – Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Thanh cho rằng, điều đáng lo hơn nữa là đã xuất hiện sự thao túng, chi phối cộng đồng của các chủ sở hữu kinh doanh chỉ vì lợi ích cá nhân. Thêm nữa là nạn “cò mồi”, bu bám, chèo kéo, gây phiền hà rắc rối cho khách du lịch. Theo số liệu của chính quyền địa phương, hiện có khoảng 32 đối tượng “cò mồi” hoạt động công khai và đã xuất hiện những trường hợp manh động, tranh giành khách gây mâu thuẫn và đánh khách khi không sử dụng dịch vụ theo yêu cầu của “cò”…
Lãnh đạo xã Cẩm Thanh đã dự lường được những khó khăn, thách thức và đang tiếp tục phối hợp cùng các đơn vị hữu quan của thành phố triển khai nhiều biện pháp chuẩn bị tổ chức bán vé tham quan du lịch rừng dừa Bảy Mẫu đúng kế hoạch. UBND xã thành lập Ban quản lý du lịch và Đội trật tự du lịch, túc trực sẵn sàng 24/24 giờ trong ngày tại khu du lịch để kiểm tra, chấn chỉnh trật tự kinh doanh; niêm yết công bố giá vé và các dịch vụ trong cộng đồng dân cư; thiết lập và xây dựng cơ sở hạ tầng như: bãi đỗ xe, cầu cập tàu, nạo vét mương lạch sông ngòi… Từ ngày 15/10, Cẩm Thanh đã mở đợt ra quân chống và xử lý nạn “cò mồi”, chèo kéo, bu bám du khách trên địa bàn. Đợt ra quân kéo dài ít nhất 1 tháng. Lãnh đạo thành phố cũng chỉ đạo tăng cường lực lượng phối hợp, hỗ trợ và chỉ đạo một số nhiệm vụ cụ thể nhằm nâng cao hơn nữa công tác quản lý điều hành của chính quyền địa phương. Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Sơn xác định, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm trật tự kinh doanh du lịch, khó khăn nhưng kiên trí, làm kiên quyết, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, “nếu tái phạm nhiều lần thì thu hồi giấy phép đăng ký, không cho kinh doanh”.
Mọi công việc đang được đẩy nhanh tiến độ và công suất, chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện để tiến hành bán vé tham quan du lịch khu di tích rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh đúng vào ngày 1/12/2017.
Bắt đầu từ ngày 16/10, TP. Hội An chính thức đưa 30 chiếc xe điện vào phục vụ du khách tham quan và miễn phí trong tuần đầu tiên.
Ông Nguyễn Quốc Tiến – Tổng Giám đốc Công ty CP Công trình Công cộng Hội An cho biết, tháng 11 năm 2016, UBND tỉnh Quảng Nam đã phê duyệt đề án thí điểm sử dụng xe điện 4 bánh chạy bằng năng lượng điện và năng lượng mặt trời đưa đón khách trong nội thị Hội An. Đơn vị đã xây dựng đề án sử dụng phương tiện giao thông sạch để đưa đón khách du lịch tham quan Hội An trong giai đoạn 1 với 3 tuyến cố định là bến xe phường Tân An đi phố cổ, đỗ ở Quảng trường Sông Hoài hoặc đường Hoàng Diệu, đi biển An Bàng và biển Cửa Đại. 30 phương tiện đưa vào hoạt động bảo đảm các điều kiện về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, được đăng ký, đăng kiểm theo quy định và lắp đặt đầy đủ thiết bị giám sát hành trình.
Giai đoạn 1 Hội An đưa vào phục vụ 30/60 chiếc xe điện được cho phép- Ảnh: Quốc Hải
“Với mục đích tạo môi trường thoáng, xanh, sạch, đẹp, hạn chế lượng khách cũng như lượng xe vào phố cổ. Giai đoạn 1 sẽ triển khai 30 chiếc, 8 chỗ ngồi có 10 chiếc, 10 và 14 chỗ ngồi khoảng 20 chiếc. Khi đưa xe điện vào hoạt động, thành phố sẽ hạn chế các loại xe từ 29 chỗ ngồi trở lên vào thành phố”- Ông Nguyễn Quốc Tiến nói.
“Không có quy hoạch du lịch thì không quản được, không có quy hoạch thì không kiềm được sự phát triển của mạng lưới lưu trú” – Ông Nguyễn Văn Sơn – Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An nói.
Có nên kiềm hãm ?
Đi vào hoạt động hơn 3 năm qua, cơ sở homestay Hải Đăng của ông Phan Ngọc Tâm ở số 101 đường Trần Quang Khải – Phường Cẩm Châu đã đón khách đều đặn. Ông Tâm cho rằng, “người người làm du lịch, nhà nhà làm du lịch” như hiện nay là xu hướng tất yếu và có cơ sở khi ngành kinh tế du lịch của địa phương nói riêng và thành phố Hội An nói chung đang phát triển mạnh mẽ.
Dù vui mừng, tin tưởng về khả năng phát triển cơ sở homestay của mình nhưng ông Tâm cũng không thiếu băn khoăn: “Theo tôi nghĩ, nên phát huy mô hình này nhưng ngó rứa chứ rất khó vì nó mang tính văn hóa, làm sao phải thể hiện được văn hóa của người Hội An, người Cẩm Châu.” – Ông Phan Ngọc Tâm nói.
Những năm qua, loại hình dịch vụ lưu trú trong dân – homestay phát triển với tốc độ khá nhanh trên địa bàn thành phố Hội An. Năm 2012, Hội An chỉ có 5 cơ sở trên 94 cơ sở lưu trú, chiếm 5,3% với 27 trên tổng cộng 3.809 phòng; đến tháng 6 năm nay đã có 215 homestay trên 461 cơ sở lưu trú, chiếm 46,64% với 895 trên 8.263 phòng.
Một khách sạn đang được xây dựng tại Cẩm Phô- Ảnh: Quốc Hải
Việc phát triển loại hình homestay đã góp phần cải thiện sinh kế cho người dân, giữ gìn, phát huy và quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của Hội An. Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động, một số cơ sở homestay được chuyển nhượng hoặc cho thuê để kinh doanh, chưa có sự liên kết để tạo ra sản phẩm, dịch vụ văn hóa phục vụ du khách mang tính cộng đồng theo đúng định hướng của thành phố.
Ông Nguyễn Văn Lanh – Trưởng Phòng VH&TT Hội An cho rằng, trong sự phát triển du lịch Hội An hiện nay, có nên kiềm hãm lại tốc độ phát triển của cơ sở lưu trú hay không ?. “Trong sự phát triển du lịch Hội An, chúng ta có nên đặt vấn đề là kiềm hãm lại sự phát triển của các cơ sở lưu trú hay không ? Đến bây giờ toàn thành phố có hơn 860 cơ sở lưu trú với 8.700 phòng. Trong khi bình quân ngày khách lưu trú chỉ có 2 ngày, công suất sử dụng buồng phòng có 51%. Cứ thế này mà chúng ta phát triển nữa thì sẽ khủng hoảng thừa và chắc chắn là như vậy. Cho nên phải hết sức thận trọng”- Ông Lanh nói.
Chỉ tính trong năm 2016, theo kế hoạch, Hội Ancho phép phát triển mới tổng cộng 6.696 buồng phòng lưu trú trên địa bàn, nhưng chỉ trong 6 tháng đầu năm, số buồng phòng đã cấp phép lên đến con số 6.927, vượt kế hoạch cả năm.“Điều này cho thấy sự mất cân bằng trong đầu tư phát triển hạ tầng du lịch và du lịch Hội An đang thiên về hoạt động lưu trú” – Ông Nguyễn Văn Lanh nói thêm.
Cấp thiết quy hoạch
“Đề nghị rà soát các quy định về điều kiện hoạt động lưu trú này, sớm ban hành và công khai kế hoạch định hướng phát triển cơ sở lưu trú thành phố. Ban cũng đề nghị thành phố sớm trình tỉnh ban hành Quy chế quản lý đối với loại hình lưu trú homestay và “Quy hoạch tổng thể du lịch thành phố giai đoạn 2020 – 2025 và các năm tiếp theo”. Bà Huỳnh Thị Kim Dung – Trưởng Ban Kinh tế – Xã hội HĐND thành phố nói.
Thực tế, số buồng phòng lưu trú đầu tư xây dựng mới tại Hội An tăng không ngừng nhưng công suất sử dụng thì không tăng. Năm 2015, tổng lượt khách lưu trú là 876.380 lượt với tổng ngày khách lưu trú trên 2 triệu, bình quân ngày khách lưu trú là 2,29 ngày với công suất sử dụng phòng là 50%. 6 tháng đầu năm 2016 cũng vẫn ở mức đó với gần 547.000 lượt khách lưu trú, tổng ngày khách lưu trú hơn 1,2 triệu, bình quân ngày khách lưu trú chỉ còn 2,2 ngày với công suất sử dụng phòng cũng chỉ đạt 51%.
Trong 6 tháng đầu năm 2017, Phòng TM-DL đã hướng dẫn hồ sơ cho 51 cơ sở lưu trú trước khi đi vào hoạt động với 854 phòng, trong đó có 10 khách sạn 536 phòng, 30 biệt thự du lịch 273 phòng và 11 homestay với 45 phòng, nâng tổng số cơ sở lưu trú của toàn thành phố lên 461 cơ sở với 8.263 phòng. Theo báo cáo thống kê, 6 tháng đầu năm trước, toàn thành phố có 378 cơ sở lưu trú với 6.881 phòng.Như vậy, chỉ trong hơn 1 năm qua, thành phố đã cho phép thêmgần 100 cơ sở lưu trú mới đi vào hoạt động.
“Sớm hoàn chỉnh mạng lưới lưu trú để có quản lý, cấp phép trong thời gian tới. Hiện nay chúng ta đang thực hiện quy hoạch 2015-2020 của tỉnh nhưng nhiều cái đã lạc hậu và đang xúc tiến trình tỉnh cho quy hoạch giai đoạn 2020-2025. Phải làm nhanh vì theo dự thảo Luật quy hoạch mới, cấp thành phố không còn quy hoạch kinh tế xã hội và tỉnh không còn quy hoạch ngành, chỉ có quy hoạch kinh tế xã hội cấp tỉnh thôi. Nếu không tranh thủ thì Quốc Hội tới đây ban hành Luật quy hoạch mới sẽ hoàn toàn không còn quy hoạch ngành nữa, quy hoạch du lịch cũng bỏ. Trong khi đó, nếu không có quy hoạch du lịch thì không quản được, không kiềm được sự phát triển của mạng lưới lưu trú” – Ông Nguyễn Văn Sơn – Phó Chủ tịch UBND thành phố cho biết.
Có thể thấy, định hướng phát triển mạng lưới cơ sở lưu trútại Hội An, đặc biệt là phát triển loại hình lưu trú trong dân đã tạo điều kiện cho nhân dân địa phương đầu tư, phát triển kinh tế, đa dạng hóa sản phẩm lưu trú trên địa bàn. Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng khá lớn và nhanh các cơ sở lưu trú trong thời gian gần đây, đặc biệt là sự gia tăng nhanh về số lượng homestay, một số cơ sở hoạt động không đúng định hướng ban đầu dẫn đến hoạt động không hiệu quả, cạnh tranh không lành mạnh và dần trở thành cơ sở dịch vụ với chức năng chủ yếu là phục vụ khách lưu trú, không khai thác được thế mạnh của văn hóa địa phương, không tạo được sản phẩm đặc trưng loại hình này. Chính vì vậy, quy hoạch lại mạng lưới lưu trú tại TP. Hội An là việc làm cấp thiết./.