Ý thức rõ việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa làng nghề truyền thống luôn gắn bó với sự nghiệp bảo tồn và phát huy Di sản văn hóa thế giới Hội An nên trong những năm qua lãnh đạo thành phố đã tăng cường công tác quản lý, thực hiện nhiều giải pháp đầu tư phát triển. Sức hút của làng gốm Thanh Hà là minh chứng rõ nét!

Sản phẩm gốm bán tại Chợ phiên Hội An- Ảnh: Đỗ Huấn
Ở làng gốm Thanh Hà, từ năm 2000 lãnh đạo thành phố đã có chủ trương phục hồi làng gốm bằng việc cho mở thêm 4 lò nung truyền thống và chuyển dời các lò nung gạch thành các lò tuy-nen để cải tạo môi trường. Bằng các nguồn vốn, Hội An cũng đã đầu tư khoảng 7,5 tỷ đồng để cải tạo cảnh quan môi trường, đường sá, kè chống xói lở… Các lớp đào tạo nghề, lớp nâng cao kỹ năng thiết kế, cải tiến mẫu mã và các hoạt động hội thi, giới thiệu sản phẩm cũng được tổ chức, thu hút nhiều nghệ nhân và lao động tại làng nghề. Tính đến nay, thành phố đã tổ chức được 7 lớp đào tạo nghề gốm cho 71 học viên tại làng nghề Thanh Hà, trong đó có 2 học viên được đào tạo gốm phủ men Bát Tràng, 2 học viên học nghề chế tác bộ sản phẩm các món ăn đặc sản Hội An. Nhờ đó, công tác đào tạo nghề, nhân cấy nghề và phát triển sản phẩm mới từng bước được phục hồi và phát huy hiệu quả.
Bên cạnh đó, UBND thành phố cũng đã tập trung đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh thực hiện các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất cho các cơ sở trong làng nghề như: hỗ trợ trang thiết bị máy móc, tổ chức tham quan học tập kinh nghiệm sản xuất tại các tỉnh phía Bắc, Bình Dương, Tây Ninh…; chú trọng công tác quảng bá, trình diễn nghề, xây dựng thương hiệu và đã được công nhận nhãn hiệu hàng hóa tập thể cho sản phẩm gốm Thanh Hà…
Là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng ở Hội An, những năm gần đây nhờ gắn kết giữa phát triển sản xuất với phát triển du lịch nên làng gốm Thanh Hà đã tạo được sức sống mạnh mẽ. Với 36 hộ sản xuất, kinh doanh và gần 70 lao động làm nghề thủ công là chính nhưng sản phẩm làng nghề khá đa dạng gồm: sản phẩm lưu niệm, hàng phục vụ trang trí cho các cơ sở kinh doanh du lịch như con thổi, bình cắm hoa, bùng binh, đèn sân vườn, đèn trang trí, mặt nạ… Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố cho biết: “Chắc chắn một điều rằng, du khách khi đến đây trực tiếp nhìn, ngắm, tác nghiệp thì biết được công sức, mồ hôi, nước mắt đổ vào để hình thành nên những con thổi, những cái bình, cái nồi, cái chậu, đồ trang trí… có thể nói là họ rất thích. Tóm lại một điều là, những sản phẩm đó do bàn tay của người Hội An làm ra để góp phần làm cho du lịch Hội An có được như bây giờ!”.

Sản xuất gốm tại nhà ở làng Thanh Hà– Ảnh: Đỗ Huấn
Bình quân hằng năm, lượng khách đến tham quan làng gốm Thanh Hà tăng đáng kể, trên 300.000 lượt khách/năm.. Doanh thu hàng năm đạt từ 6 – 8 tỷ đồng, trong đó doanh thu từ hoạt động sản xuất gốm chiếm 50%. Lao động làng nghề không chỉ có thu nhập từ bán sản phẩm mà còn tăng thêm từ hoạt động trình diễn nghề, nguồn trích lại từ doanh thu bán vé tham quan… Riêng năm 2018 vừa qua, làng gốm đón hơn 540 nghìn lượt khách tham quan, tăng 45% so với năm 2017, chiếm số đông là khách Hàn Quốc. Doanh thu nhờ vậy cũng tăng đột biến. Riêng tiền bán vé tham quan làng gốm năm vừa rồi đạt hơn 16,5 tỷ đồng, tăng 84% so với năm trước. “Với nguồn vé tham quan năm 2018 vừa rồi thì mỗi nghệ nhân làng gốm được trả mỗi tháng 8 triệu đồng. Do đó người ta hoàn toàn sống bằng nghề và giữ nghề”, ông Nguyễn Văn Sơn – Phó Chủ tịch UBND thành phố nói.
Hiệu quả hoạt động làng nghề rõ ràng không chỉ đo đếm bằng số tiền thu được mà chính từ những tác động của chiều sâu văn hóa, từ những ảnh hưởng lan tỏa và cộng cảm của du khách gần xa… Trong xu hướng bảo tồn và phát triển làng nghề, điều đáng mừng là ở làng đã xuất hiện những nghệ nhân trẻ rất chịu khó tìm tòi, làm ra các loại sản phẩm trang trí nội, ngoại thất cũng như các sản phẩm lưu niệm khác… Chính làng nghề đã làm nảy nở tư duy sáng tạo, phát triển tinh thần năng động và bàn tay tài hoa của người thợ và lớp cháu con! Trên nền tảng xây dựng và phát triển ý tưởng của nghệ nhân Mai Nguyễn Minh Lan Phương (ở TP.Hồ Chí Minh), được 2 thợ trẻ của làng nghề là Nguyễn Viết Lâm và Lê Văn Nhật tiếp thu và chế tác, hơn 1 năm trước những người thợ làng gốm Thanh Hà đã tạo ra bộ sản phẩm thủ công mỹ nghệ “Dấu ấn ẩm thực Hội An” làm từ đất sét công nghiệp, giới thiệu 9 món ăn đặc sản và nổi tiếng của phố cổ, bước đầu được du khách yêu thích. Từ sự khởi đầu ý nghĩa này, bà Nguyễn Thị Xuân Vui – Phó Trưởng Phòng Kinh tế cho biết dự định, sắp tới sẽ nhân rộng các cơ sở sản xuất, đào tạo thêm đội ngũ lao động trẻ, sáng tạo thêm nhiều sản phẩm món ăn nổi tiếng, dân dã, thú vị tại Hội An và chủ động nguồn nguyên liệu đất sét để sản xuất. “Bây giờ có 2 em mới đi học về nhưng đối với các nhà hàng, các công ty lữ hành đã có ý tưởng muốn đặt sản phẩm để trưng bày giới thiệu tại các cơ sở của các đơn vị đó. Đây là một tín hiệu rất đáng mừng!”, bà Vui nói.
Mỗi làng nghề vốn được coi là một “bảo tàng sống” đầy ắp những giá trị văn hoá, nhân sinh của người dân trong từng ngôi nhà, từng con đường vì vậy bảo tồn, phát triển một làng nghề cần chú trọng bảo tồn cảnh quan, không gian gần như nguyên trạng để tạo cho du khách những cảm nhận sinh động về cuộc sống của con người và cảnh vật nơi đây. Du khách nước ngoài khi đến làng gốm Thanh Hà rất thích thú khi vừa được nhào đất chuốt gốm vừa được chuyện trò, học nghề cùng các nghệ nhân hoặc những người lao động chân chất, thật thà…
Đỗ Huấn


