Di tích Nhà lao Hội An là nơi ghi dấu lịch sử đấu tranh cách mạng của quân và dân Hội An, vì vậy thời gian qua, TP.Hội An đã chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị của di tích để giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, nhất là với thế hệ trẻ.
Hoạt động trưng bày với chủ đề “Khát vọng tự do” tại di tích nhà lao Hội An
Trong Tháng thanh niên năm nay, đoàn phường Sơn Phong (TP.Hội An) tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa, trong đó có hoạt động giáo dục truyền thống cho đoàn viên, thanh thiếu nhi. Nổi bật là hoạt động tham quan, tìm hiểu và thi rung chuông vàng tìm hiểu số tay địa chỉ đỏ tại di tích nhà lao Hội An. Mới đây, cũng tại di tích này, đoàn phường Sơn Phong tổ chức lễ kết nạp 84 đoàn viên mới là đội viên tiêu biểu của trường THCS Kim Đồng.
“Đoàn phường mong muốn qua các hoạt động này sẽ giúp đoàn viên, thanh thiếu nhi hiểu hơn về sự cống hiến, hy sinh của thế hệ cha anh. Đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng để tuổi trẻ địa phương hăng hái thi đua học tập rèn luyện, đóng góp cho sự phát triển của quê hương, đất nước, xứng đáng với lớp người đi trước”, anh Trương Văn Hòa – Bí thư đoàn phường Sơn Phong nói.
Di tích Nhà lao Hội An còn được gọi là Nhà lao Xóm Mới, Lao xá Hội An, Trung tâm cải huấn Quảng Nam, do đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai xây dựng từ năm 1960 -1975, thuộc hệ thống chuỗi các nhà lao và là nhà lao cuối cùng mà chính quyền thực dân, đế quốc lập nên ở Hội An để giam cầm cán bộ, chiến sĩ và đồng bào yêu nước ở Quảng Nam, Đà Nẵng. Di tích được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận di tích cấp Tỉnh vào năm 2007.
Đặc biệt nhà lao Hội An cũng là nơi ghi dấu nhiều chiến công oanh liệt của quân và dân Hội An. Vào đêm 14/7/1967, quân ta gồm lực lượng bộ đội Tiểu đoàn 2 (V25) tỉnh Quảng Đà, Thị đội Hội An chia làm ba mũi bất ngờ tấn công Nhà lao Hội An, đặt bộc phá mở toang cửa chính nhà lao, tiêu diệt lính tại các bót gác, khống chế sự phản công của quân địch trong nhà lao.
Sau đó, các chiến sĩ vũ trang xông thẳng vào các phòng giam, dẫn đường cho 1.200 đồng bào, chiến sĩ yêu nước, cách mạng rút theo hướng xóm Chiêu (Cẩm Châu) về Cẩm Thanh an toàn. Ngày 27/3/1975, một ngày trước khi thị xã Hội An được giải phóng, quân ta đã chủ động tấn công Nhà lao Hội An, giải phóng cho hàng ngàn tù chính trị yêu nước thoát khỏi nhà lao.
Với giá trị lịch sử to lớn của di tích nhà lao Hội An thời gian qua, TP.Hội An đã chú trọng tác bảo tồn và phát huy giá trị tại di tích này. Sau khi tiến hành lập hồ sơ khoa học và hồ sơ pháp lý cho di tích, thành phố đã đầu tư xây dựng, tôn tạo các hạng mục tại di tích như nhà giam nam; nhà giam nữ, xà lim, thiết lập khu vực trưng bày tư liệu, hiện vật liên quan đến nhà lao Hội An với tổng số trên 200 tư liệu, hiện vật. Ngoài ra còn có hệ thống manơcanh tái hiện cảnh giam giữ tù nhân và chế độ kiểm soát gắt gao của địch được thể hiện trong 4 phòng giam.
Từ tháng 11/2021 đến nay, di tích Nhà lao Hội An đã đón hơn 100 đoàn tham quan với hàng ngàn lượt khách. Trong đó có nhiều đoàn khách là đoàn viên thanh niên, người có công trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Cạnh đó, hoạt động trưng bày hình ảnh và tư liệu như “Người Quảng Nam – Đà Nẵng tại Nhà tù Côn Đảo”, “Khát vọng tự do” hay hoạt động về nguồn cho đoàn viên thanh niên trên địa bàn thành phố cũng đã được tổ chức tại di tích.
“Di tích nhà lao Hội An là một bảo tàng lịch sử ghi dấu chứng tích tội ác của địch và cuộc đấu tranh kiên cường của những người tù yêu nước. Việc phát huy giá trị của di tích thể hiện sự tri ân với đồng báo, chiến sĩ cách mạng trung kiên. Đây cũng là địa chỉ đó có sức lay động, nhân lên niềm tự hào, tinh thần trách nhiệm của thế hệ hôm nay hăng hái lao động, học tập, xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước”, ông Nguyễn Văn Lanh – Phó Chủ tịch UBND TP.Hội An nói.
PHAN SƠN