Giữ gìn di sản phố

Với tư cách là Khu Di sản văn hóa thế giới, đô thị cổ Hội An cần phải được giữ gìn và bảo tồn nghiêm ngặt để tạo động lực và làm hạt nhân cho sự phát triển kinh tế – xã hội một cách toàn diện và bền vững của toàn thành phố.

Giữ gìn cảnh quan khu di sản phố cổ là yếu tố sống còn của Hội An- Ảnh: Đỗ Huấn

Trong bối cảnh hiện tại và xu thế đang diễn ra, những nguy cơ đe dọa đến sự mất còn của khu phố cổ vẫn thường trực bởi sự biến đổi khắc nghiệt của môi trường tự nhiên như: thiên tai, bão lụt, hỏa hoạn; bởi sự phát triển quá nhanh của xã hội hiện đại đang diễn ra mạnh mẽ, ào ạt và khắc nghiệt, kéo theo đó là nhu cầu về cuộc sống của con người ngày càng cao cấp và tiện ích; bởi những áp lực về biến động cơ cấu dân cư, mật độ dân số tăng cao, những nguy cơ về ô nhiễm môi trường tự nhiên, biến đổi khí hậu; bởi những tác động phức tạp của môi trường xã hội, trật tự đô thị, kinh doanh buôn bán…

Không thể phủ nhận những nỗ lực của chính quyền và cộng đồng cư dân phố cổ suốt nhiều năm qua, nhất là từ khi đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới (4.12.1999) nhưng chắc chắn vẫn còn nhiều vấn đề chưa thể hài lòng và chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, quy chế quy định của nhà nước các cấp về giữ gìn và phát huy giá trị khu phố cổ nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ, tôn tạo di tích, cảnh quan khu phố thường xuyên được chú trọng nhưng hiệu quả chưa đạt như mong muốn và chưa đến đầy đủ các lực lượng có liên quan tham gia hoạt động, hưởng lợi tại phố cổ như: cộng đồng dân cư khối phố, các đối tượng kinh doanh dịch vụ du lịch trong và ngoài thành phố cũng như đông đảo du khách gần xa…

Rõ ràng, những tác động từ du lịch lên khu phổ cổ ngày càng gia tăng và đặt ra nhiều thách thức cho các nhà quản lý. Dù đã được báo động và cảnh đoán về những nguy cơ cùng những tác hại phức tạp trên nhiều lĩnh vực trong hành trình xây dựng và phát triển nhưng có thể nói đến nay vẫn chưa có được đánh giá một cách khoa học về khả năng chịu đựng và dự lường chính xác sức lực và thời gian “gánh gồng” của khu di sản phố cổ. Mâu thuẫn giữa công tác bảo tồn và khai thác, giữa tạo điều kiện để cộng đồng được hưởng lợi và sự xuống cấp di sản đang diễn ra hằng ngày cùng mối liên hệ “cơm gạo” “sống còn” của những chủ nhân trong lòng “bảo tàng sống” với lượng du khách đến tham quan, khám phá khu phố… luôn thường trực trong suy tư, tính toán của các cấp chính quyền. “Đánh mất di tích đồng nghĩa với Hội An trở lại thời kỳ kinh tế khó khăn. Chắc chắn một điều như vậy! Nhiệm vụ của chúng ta hiện nay là phải bảo tồn di tích. Làm như thế nào để bảo đảm bảo cảnh quan khu di sản. Đó là yếu tố sống còn của chúng ta hiện nay”, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Dũng nói.

Không gian bình yên của phố không có tiếng động cơ và dành cho người đi bộ– Ảnh: Đỗ Huấn

Không chủ quan, lơ là, chính quyền thành phố đã thường xuyên tăng cường công tác quản lý bảo tồn, phát huy giá trị di sản; rà soát, bổ sung các quy định quản lý khu phố cổ về xây dựng, trùng tu, bảo tồn, trật tự kinh doanh, trật tự an toàn xã hội; thường xuyên kiểm tra chấn chỉnh, nhắc nhở, xử lý kiên quyết các trường hợp vi phạm, đặc biệt về vấn đề tổ chức kinh doanh, xây dựng, trưng bày lắp đặt bảng hiệu, mái che. Bên cạnh đó chính quyền thành phố đã tổ chức rà soát, lập phương án kế hoạch và từng bước huy động nguồn lực đầu tư cải thiện chất lượng hệ thống hạ tầng phục vụ du lịch như: điểm bán vé, hệ thống thông tin hướng dẫn tham quan cùng các bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, điểm dừng chân của du khách… Song một vấn đề cấp thiết đang đặt ra để Hội An vừa bảo tồn vừa phát huy hiệu quả giá trị di sản khu phố cổ trong quá trình phát triển là phải giảm tải áp lực giao thông tại khu vực phố cổ. Cần khẩn trương tiến hành phân luồng hợp lý, kéo giãn giao thông các phương tiện có trọng tải lớn, cồng kềnh ra khỏi khu vực phố cổ và vùng lân cận phố cổ, mở rộng không gian phố đi bộ, phố không có tiếng động cơ xe máy, trả lại cảnh quan yên bình cho du khách và người thưởng ngoạn… Ông Trần Chương – Trưởng Phòng QLĐT thành phố cho biết: “Thành phố cũng đang tích cực dùng nội lực và cả ngoại lực, trong nước và ngoài nước để làm những công trình, những dự án quan trọng như cầu Cẩm Nam, cầu Cẩm Kim hay mở rộng tuyến đường Điện Biên Phủ, những tuyến đường trục Bắc – Nam để giải tỏa ách tắt giao thông cho thành phố. Bên cạnh đó, thành phố cũng đang huy động nguồn xã hội hóa để làm những bãi đỗ xe ở phía Đông, phía Tây và phía Bắc của thành phố để từ đó có những giải pháp cấm các loại xe lớn trên 25 chỗ ngồi vào trung tâm. Chúng ta sẽ trung chuyển bằng các xe điện hoặc loại xe nhỏ hơn vào thành phố”.

Đồng thời, chính quyền thành phố cũng cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tổ chức kiểm soát, đánh giá tác động du lịch từ các tour tham quan, số lượng khách đến và sức chứa trong lòng di sản, những tác động ảnh hưởng đến di tích và quần thể kiến trúc phố cổ để có hướng điều chỉnh phù hợp, đảm bảo vừa bảo tồn bền vững di sản vừa phục vụ phát triển du lịch hiệu quả, đáp ứng nhu cầu cuộc sống ngày càng cao của người dân trong khu phố cổ.

                                                                                                Đỗ Huấn