Thực tiễn, chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn TP.Hội An đã và đang đặt ra những bất cập, vướng mắc cần tháo gỡ kịp thời để thực thi đạt hiệu quả nhằm phát triển nông thôn bền vững, gắn phát triển kinh tế – xã hội với đảm bảo môi trường, đáp ứng nhu cầu của người dân.
Tính đến cuối năm 2022 – năm thứ 2 thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới (NTM giai đoạn 2021 – 2025 trên địa bàn TP.Hội An chưa đạt kế hoạch đề ra. Cả 4 xã Cẩm Thanh, Tân Hiệp, Cẩm Hà, Cẩm Kim đều không đạt đủ tiêu chí xã nông thôn mới. 2 xã Cẩm Thanh và Tân Hiệp đều rớt 7 tiêu chí xã nông thôn mới nâng cao. Toàn thành phố chỉ có 9/11 thôn được công nhận Khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2017 – 2020, 2 thôn chưa đạt là Phước Trung và Trung Hà (xã Cẩm Kim). Trong năm, có 3 thôn tiếp tục đăng ký thực hiện xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2022 – 2025 là Thanh Nhứt, Võng Nhi (xã Cẩm Thanh) và Đồng Nà (xã Cẩm Kim). Vì vậy toàn thành phố cũng không đủ điều kiện lập hồ sơ xét, công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Mặc dù công tác chỉ đạo thực hiện chương trình trên địa bàn thành phố tiếp tục được quan tâm, tạo chuyển biến trên một số lĩnh vực nhưng công tác triển khai và sự phối hợp của các ban ngành, đoàn thể còn thiếu đồng bộ và chưa mạnh mẽ. Bằng các nguồn vốn hỗ trợ của tỉnh cùng với nguồn ngân sách hỗ trợ của thành phố và nguồn thu địa phương; các xã tiếp tục đầu tư nâng cấp, duy tu, bảo dưỡng các công trình cơ sở hạ tầng; triển khai các nhiệm vụ sự nghiệp đạt hiệu quả. Tuy nhiên hậu quả của đại dịch Covid-19 vẫn còn ảnh hưởng lớn đến mọi mặt đời sống xã hội nên tình hình sản xuất, kinh doanh; đặc biệt trên lĩnh vực dịch vụ, du lịch tiếp tục gặp nhiều trở ngại nên thu nhập của người dân nông thôn đạt thấp. Đối với địa bàn cách trở sông đò, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn như xã Cẩm Kim thì thu nhập của người dân càng khó sánh đạt so với các địa phương khác. Ông Huỳnh Ngọc Hùng – Chủ tịch UBND xã Cẩm Kim cho biết, với ngành sản xuất nông nghiệp là chủ lực lại gặp thời tiết hạn hạn, nước nhiễm mặn nên thu nhập bình quân đầu người ở địa phương năm 2022 chỉ đạt xấp xỉ 41 triệu đồng, chưa đạt tiêu chí về thu nhập. Bên cạnh đó, việc vận động và thành lập HTX đối với xã Cẩm Kim cũng rất khó khăn do người dân chưa mạnh dạn tự nguyện đề xuất, hợp tác và thành lập. Chủ tịch UBND xã Cẩm Kim Huỳnh Ngọc Hùng cho biết thêm: “Chúng tôi đã cùng với thành phố hướng dẫn, vận động để có người làm sáng lập viên thành lập HTX nhưng đến thời điểm này vẫn chưa thực hiện được. Và HTX được thành lập thì phải hoạt động hiệu quả nữa, trong khi đó HTX nông nghiệp ở Cẩm Kim thì đang trong giai đoạn chuẩn bị giải thể”
Mặt khác, một số chỉ tiêu, tiêu chí quy định về nông thôn mới bổ sung trong giai đoạn 2021 – 2025 đã ban hành chậm (vào cuối năm 2022), lại thiếu tính khả thi so với thực tiễn, gây khó khăn cho các địa phương. Chẳng hạn như tỷ lệ dân số có sổ khám chữa bệnh từ xa, tỷ lệ sử dụng hình thức hỏa táng; tỷ lệ lao động làm việc trong ngành công nghiệp, tỷ lệ xây dựng quy định bằng hoặc hơn 37% (đối với khu vực 2) là khó thực hiện đối với các xã có tỷ trọng ngành dịch vụ – du lịch cao, như ở TP.Hội An. Ông Trần Chiến – Chủ tịch UBND xã Cẩm Thanh nói: “Định hướng phát triển của địa phương là lấy du lịch – dịch vụ làm ngành mũi nhọn, lao động ngành du lịch chiếm tỷ trọng cao (hơn 50%) trong cơ cấu lao động của xã, tỷ lệ lao động ngành công nghiệp xây dựng chiếm 24,38%. Trong khi đó tỷ lệ lao động làm việc trong các ngành kinh tế chủ lực trên địa bàn theo bộ tiêu chí thì công nghiệp xây dựng chiếm hơn hoặc bằng 37%, thương mại dịch vụ hơn hoặc bằng 33%. Quy định này là không phù hợp với định hướng cơ cấu kinh tế của địa phương hiện nay”
Đáng chú ý là nguồn vốn đầu tư trung hạn giai đoạn 2021 – 2025 cũng được phân bổ quá trễ nên các địa phương gặp nhiều khó khăn trong việc trình HĐND cùng cấp thông qua tại kỳ họp; từ đó làm chậm quá trình phân bổ, lập hồ sơ dự toán công trình và triển khai thi công. Bên cạnh đó, các dự án thuộc công trình đặc thù do quy định chi phí hỗ trợ chuẩn bị đầu tư, quản lý dự án áp dụng cơ chế đặc thù mới được UBND tỉnh ban hành nên đến nay vẫn chưa được triển khai thi công.
Đối với các xã xây dựng nông thôn mới nâng cao (bao gồm duy trì và nâng chuẩn), nông thôn mới kiểu mẫu cũng chưa nhận được nguồn hỗ trợ của BCĐ và BQL chương trình cấp tỉnh nên gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch. Công tác duy trì, nâng chuẩn đối với thôn đã được công nhận Khu dân cư NTM kiểu mẫu giai đoạn 2017 – 2020 cũng chưa có kinh phí hỗ trợ của tỉnh và thành phố.
Công tác quy hoạch NTM trên địa bàn các xã cũng gặp nhiều vướng mắc trong quá trình rà soát, điều chỉnh do quy hoạch chung của thành phố chưa được phê duyệt. Ông Mai Kim Phương – Chủ tịch UBND xã Cẩm Hà nêu ý kiến: “Mong muốn, nguyện vọng của địa phương là điều chỉnh quy hoạch. Điều này cần có thời gian, có sự giúp đỡ của cơ quan chuyên môn cũng như có đơn vị tư vấn và có thời gian cụ thể để rà soát, điều chỉnh quy hoạch một lần cho sát thực với tình hình thực tế của địa phương”.
Riêng với đặc thù đảo Cù Lao Chàm, có 1 tiêu chí liên quan đến công tác quy hoạch và tổ chức thực hiện tuyến đường hoa, bà Phạm Thị Mỹ Hương – Chủ tịch UBND xã đảo Tân Hiệp trình bày, về tiêu chí đường trục chính nông thôn có ít nhất 2 tuyến đường hoa, có chiều dài tối thiểu là 0,5km nhưng thực tế, ở Tân Hiệp chiều dài đường rất ngắn, bề mặt rộng đường của các thôn kích thước rất nhỏ, sát với diện tích sử dụng đất của nhân dân và sát với biển. Cho nên rất khó duy trì tiêu chí này! “Riêng Tân Hiệp cũng chỉ trồng hoa được đúng một mùa thôi, đó là mùa hè, còn mùa đông bão tố tàn phá tơi bời hết. Trong khi đó, lúc này cũng là thời điểm kiểm tra cuối năm để công nhận nên xã đảo càng khó thêm. Vì vậy cần xem xét tiêu chí này cho Tân Hiệp”, bà Hương nói.
Tiếp tục đề xuất, kiến nghị tháo gỡ những bất cập, vướng mắc cho phù hợp với đặc thù của đô thị phát triển theo hướng sinh thái – văn hóa và du lịch, năm 2023 TP.Hội An quyết tâm thực hiện nhiều giải pháp, nhiệm vụ để duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí ở các xã đạt chuẩn nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao. Các xã Cẩm Thanh, Cẩm Kim, Tân Hiệp phấn đấu duy trì đạt chuẩn xã nông thôn mới. Cẩm Thanh và Tân Hiệp duy trì đạt chuẩn xã nông thôn mới nâng cao theo Bộ tiêu chí mới. Cẩm Hà duy trì đạt chuẩn 18/19 tiêu chí xã nông thôn mới, riêng tiêu chí về Văn hóa dự báo trong năm 2023 và 2024 xã Cẩm Hà sẽ không đạt do không đảm bảo tỷ lệ 70% số thôn được công nhận Thôn văn hóa 3 năm liên tục. Phấn đấu có 4 thôn đạt chuẩn thôn nông thôn mới kiểu mẫu là Thanh Nhứt, Võng Nhi (xã Cẩm Thanh), Đồng Nà (xã Cẩm Hà) và Phước Trung (xã Cẩm Kim). Thành phố cũng phấn đấu đảm bảo các cơ sở xây dựng hồ sơ hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
ĐỖ HUẤN