Sáng ngày 13 tháng 6, tại Làng Lụa Hội An, UBND thành phố phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia và Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học quốc tế về “Hệ thống cảng biển miền Trung với con đường tơ lụa trên biển – Vai trò và các mối quan hệ”.
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia nhận định, hội thảo là dịp chia sẻ nhận thức mới về vai trò và các mối quan hệ của hệ thống cảng biển miền Trung với con đường tơ lụa trên biển trong quá khứ.
“Nghiên cứu vị trí của từng cảng biển là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là tìm ra đường dây, mạng lưới, cái mối liên hệ của tất cả cảng biển với nhau để tìm ra một cái nhận thức đầy đủ hơn. Để nghiên cứu, chúng ta phải mở rộng hơn sự hợp tác, áp dụng phương pháp liên ngành, phối hợp để mở rộng hơn nữa. Tôi hoan nghênh phía Nhật Bản đang phối hợp với Đại học KHXH&NV có kế hoạch khai quật khảo cổ ở Cù Lao Chàm và sẽ tiến hành hơn nữa ở các hải đảo ven biển” – GS.TS Vũ Minh Giang nói.
Sau đề dẫn của chủ trì, hơn 100 nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã tham gia 3 phiên hội thảo với 35 báo cáo tham luận. Phiên thứ nhất với chủ đề: “Hệ thống thương cảng miền Trung”, 11 báo cáo khoa học đã cung cấp nhiều cái nhìn mới về hệ thống thương cảng miền Trung từ “các không gian kinh tế”, cơ sở hình thành hệ thống thương cảng cổ miền Trung trong cái nhìn đối sánh với các thương cảng cổ miền Bắc, vị trí của miền Trung trong tuyến hải trình Đông Á thời kỳ cổ trung đại,…
GS.TS Vũ Minh Giang – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia phát biểu khai mạc hội thảo- Ảnh: Quốc Hải
Đề cập đến vị thế của cảng Hội An, miền Trung và Việt Nam trong “Vành đai và Con đường”, báo cáo khoa học của TS. Trịnh Văn Định – Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia Hà Nội đã định vị vị trí của Việt Nam và hệ thống cảng biển Việt Nam, đặc biệt là cảng Hội An, miền Trung trong tổng thể đại chiến lược “Vành đai kinh tế con đường tơ lụa và con đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI” của Trung Quốc; qua đó đưa ra khuyến nghị về phương thức ứng xử như thế nào, có nên kết nối với hệ thống Vành đai và Con đường hay không, nếu có thì nên thế nào và nếu khônh thì mất gì?
Nhìn từ “các không gian kinh tế”, GS.TS Nguyễn Văn Kim – Phó Hiệu trưởng Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia Hà Nội – Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia đã đề cập đến chỉ số duyên hải miền Trung, môi trường tự nhiên và sự hình thành các thương cảng, đồng thời chỉ ra các tuyến giao thương cùng sự kết nối vùng, liên vùng của hệ thống thương cảng miền Trung.
GS.TS Nguyễn Văn Kim nhận định: “Điều kiện môi trường tự nhiên tại miền Trung là khá phức tạp nhưng lại là điều kiện thuận lợi để phát triển các cảng biển”.
Trong phiên thảo luận thứ hai tại hội thảo với chủ đề: “Hoạt động thương mại miền Trung: Chủ trương và chính sách”, 9 tham luận của các nhà khoa học đã đề cập đến vai trò của các thương cảng thời Chúa Nguyễn trong quan hệ thương mại quốc gia, khu vực và quốc tế trong các thế kỷ XVII-XVIII. Đáng quan tâm là báo cáo khoa học về hoạt động thương mại của các Công ty Đông Ấn Hà Lan ở Đàng Trong, Nguyễn Hoàng – Người khơi thông hệ thống thương mại miền Trung cuối thế kỷ XVI, hoạt động thương mại của người Hoa ở thương cảng Hội An hay sự ra đời của khu phố Nhật ở Hội An,…
Hơn 100 nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia 3 phiên hội thảo- Ảnh: Quốc Hải
Trong báo cáo về “Hoạt động thương mại của người Hoa ở thương cảng Hội An thế kỷ XVI-XVIIII” TS. Đinh Tiến Hiếu – Trường Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ, Hội An là một trong những trung tâm kinh tế, thương mại quan trọng của nước ta trong khoảng thời gian từ thế kỷ thứ 16 đến thế kỷ 18. Nếu nhìn trên bản đồ, Hội An như là một trung tâm nối liền các tỉnh duyên hải miền trung bởi hệ thống đường biển, đường sông và đường bộ lúc bấy giờ. Hội An sớm được các chúa Nguyễn ở Đàng Trong quan tâm và xây dựng trở thành một cảng thị sông – biển, thu hút thương thuyền ngoại quốc đến buôn bán, trong đó, người Hoa là một trong những thương nhân có mặt, định cư sớm cũng như có những đóng góp quan trọng trong hoạt động kinh tế tại đây.
Đặc biệt, trong phiên thảo luận thứ 3 về “Sự hình thành và phát triển của một số cảng thị tiêu biểu”, qua nghiên cứu thực địa, PGS.TS Lâm Thị Mỹ Dung – Đại học KHXH&NV nhận định, ngay từ thời tiền, sơ sử, các cộng đồng cư dân trong vùng nội địa, duyên hải và đảo ven bờ, đảo xa bờ miền Trung đã có mối quan hệ giao lưu, giao thương mạnh mẽ nội khu vực, liên khu vực và với những trung tâm văn hóa, văn minh lớn của thế giới như Trung Hoa, Ấn Độ, Địa Trung Hải. Chứng cứ của những hoạt động buôn bán đường trường được tìm thấy tại một số cửa sông ven biển và đảo ven bờ Trung Nam bộ, trong số đó có một số điểm đủ tài liệu để xác định từng là những tiền cảng và cảng có vai trò tích cực, năng động trên tuyến đường hải thương quốc tế như cảng thị Hội An, tiền cảng Cù Lao Chàm, tiền cảng Cù lao Ré,…
Tham gia hội thảo, ThS. Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung Tâm QLBTDSVH Hội An đã đề cập đến tính chất đặc trưng của đô thị thương cảng Hội An. Theo đó, Hội An là một cảng thị quốc tế có lịch sử lâu, dài, liên tục gần 2.000 năm, cảng thị Hội An là một cảng sông cận biển, có hệ thống quy mô và hoàn chỉnh bao gồm cả trung tâm và vệ tinh rộng lớn. Cùng với đó, cảng thị Hội An là một mẫu hình tiêu biểu về một kiểu thức hình thành đô thị ở Đông Nam Á.
Là đồng chủ trì hội thảo khoa học quốc tế về “Hệ thống cảng biển miền Trung với con đường tơ lụa trên biển – Vai trò và các mối quan hệ”, ThS. Nguyễn Chí Trung còn hy vọng: “Hội thảo sẽ cung cấp những tư liệu, nhận định mới về vai trò của thương cảng Hội An trong quá khứ nhằm phục cho công tác quản lý và phát triển”.
Quốc Hải