Đến hôm nay, người làm vườn và người trồng quật ở Cẩm Hà nói riêng, ở vùng cát TP.Hội An nói chung đã cơ bản hoàn thành vụ sản xuất quật mới và bắt đầu cho một năm vun bón, cắt tỉa lá cành, tạo thế, tạo dáng để quật đơm hoa kết trái vào cuối năm Canh Tý, chuẩn bị đón Tết vui xuân mới, tiếp sau. Nhưng vẫn còn những nỗi lo vương vấn với người làm nghề…
Quật chậu được trồng tại vườn của các hộ gia đình ở Cẩm Hà
Cẩm Hà là 1 trong 4 xã nông thôn của thành phố, đời sống kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, với diện tích đất nông nghiệp 222,43 ha, có hơn 65 ha trồng quật và hoa cây cảnh với hơn 460 hộ trồng hoa cây cảnh..
Năm 2019 vừa qua, các hộ sản xuất trong xã mạnh dạn tiếp tục đầu tư vốn, chọn giống có chất lượng, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất kinh tế vườn – hoa, cây cảnh. Toàn xã có hơn 70.000 chậu quật, trồng mới hơn 22.000 cây quật đất, nâng tổng số cây quật đất lên hơn 170 ngàn cây. Thu nhập từ kinh tế vườn – hoa, cây cảnh đạt 39,5 tỷ đồng, tăng hơn năm trước 2 tỷ đồng. Những năm qua thu nhập từ kinh tế vườn mà đặc biệt là cây quật ngày càng tăng cao. Chính nguồn thu nhập này đã góp phần đắc lực cho việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trên địa bàn xã.
Trước tết nguyên đán hằng năm, Cẩm Hà thường tổ chức “Ngày hội quật cảnh” để trưng bày, giới thiệu và kích cầu tiêu thụ sản phẩm
Nhờ cây quật, người dân vùng cát Cẩm Hà nói riêng và các địa phương vùng cát như: Thanh Hà, Tân An, Cẩm Châu của TP.Hội An nói chung từ nghèo khó đã vươn lên khá giả, mỗi năm thu nhập từ nghề làm quật ở Hội An đạt hàng chục tỷ đồng và tăng đều hằng năm. Dẫu đang gặp phải những khó khăn, thách thức nhưng thương hiệu quật Cẩm Hà, quật Hội An đã và đang khẳng định được uy tín trong khu vực miền Trung và cả nước nhờ cách làm riêng, sáng tạo của người sản xuất, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Ông Mai Kim Phương – Chủ tịch UBND xã Cẩm Hà cho biết, đối với cây quật hiện nay là ngành kinh tế mũi nhọn, là nguồn thu nhập chính của bà con trong một năm do đó bà con rất quan tâm và đầu tư để nâng cao chất lượng, kỹ, mỹ thuật. “Số lượng ít hơn nhưng chất lượng cây quật, đặc biệt là kỹ thuật, mỹ thuật rồi tạo thế, tạo dáng nên giá trị của cây quật mỗi ngày cao hơn. Địa phương cũng đã tuyên truyền, vận động bà con không nên phát triển mạnh về số lượng mà tập trung phát triển về chất lượng với hình dáng độc đáo, tăng cường quật thế, quật lớn để tăng giá trị, tăng thu nhập”, ông Phương nói.
Ở Cẩm Hà, quật được trồng chủ yếu tập trung tại các thôn Trảng Suối, Bàu Ốc… Nghề trồng quật là nghề vốn đã vất vả, nhọc nhằn lại chịu tác động phức tạp của tình hình thời tiết. Mưa gió thất thường, sâu rầy xuất hiện là những mối lo thường trực của người sản xuất. Nhưng với kinh nghiệm tích lũy “cha truyền con nối”, “trước bảo sau nghe” cùng sự chủ động ứng phó của người nông dân nên giảm thiểu được những thiệt hại. Kinh nghiệm trồng quật chậu được người dân tích lũy qua nhiều năm, chất lượng quật tết ngày càng được cải thiện và nâng cao. Phong trào trồng quật những năm qua phát triển mạnh, gần đây còn có thêm “nghề” và “người” trồng quật thế. Ông Nguyễn Hoan ở thôn Bàu Ốc cho rằng, trước hết phải biết chọn cây giống sao cho sum suê, đều đặn. Tiếp đó là giai đoạn chăm nom, tỉa cành và nuôi cây từ 1 năm đến 1 năm rưỡi. “Khi vào mùa vụ cho ra hoa, phải làm cho ra hoa đầu cơi thì sau này trái rất to, đạt yêu cầu, còn làm ra hoa trong cựa thì cây quật không đạt. Muốn giữ cây quật thì lúc đóng trái phải bơm thuốc và bón phân để giữ rễ, đảm bảo cây đủ dinh dưỡng, tự nuôi thì trái rất to”, ông Hoan trao đổi.
Trong “Ngày hội quật cảnh” truyền thống hằng năm ở Cẩm Hà có phần thi chiết cành, tạo dáng cây quật
Với nhiều giá trị về lịch sử – văn hóa nghề và giá trị kinh tế, nhiều năm qua cây quật đã được nhân dân và chính quyền địa phương đặt lên hàng đầu trong mục tiêu chuyển đổi cây trồng trên cát ở quê hương. Các mô hình sản xuất được nhân rộng, phát huy tối đa lợi thế của địa phương. Thế nhưng, hiện tại nghề trồng quật ở Cẩm Hà cũng đang đối mặt với những khó khăn, trở ngại. Trong điều kiện tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa, diện tích đất sản xuất nông nghiệp của thành phố nói chung và Cẩm Hà nói riêng, trong đó chủ yếu là diện tích đất trồng quật ngày càng bị thu hẹp, nguồn đất cấp vào chậu cũng giảm dần nên không dễ gì giữ vững ổn định giá trị sản xuất hằng năm. Hơn nữa, việc sử dụng hóa chất trong quá trình khử trừ sâu rầy dù ít dù nhiều đều ảnh hưởng đến môi trường sinh thái của một đô thị đang xây dựng thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch. Ông Lê Trung – người trồng quật ở thôn Bến Trễ trình bày: “Riêng vườn của nhà tôi có khoảng 1000 chậu nhưng sợ bị giải tỏa sẽ không có đất để đặt chậu nên nguyện vọng là nhờ các ngành các cấp tạo điều kiện cho bản thân tôi và mọi người bị giải tỏa có một nơi mới để duy trì và phát triển nghề quật ni lâu dài hơn”. Còn Chủ tịch UBND xã Cẩm Hà Mai Kim Phương nói: “Chúng tôi cũng từng có định hướng là tạo khu vực sản xuất tập trung, xa khu dân cư để hạn chế ô nhiễm. Điều quan trọng nữa là đề xuất với các ngành kỹ thuật của thành phố để có những biện pháp hạn chế việc ô nhiễm môi trường thấp nhất, đặc biệt là liều lượng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để bà con vẫn tiếp tục sản xuất cây quật nhưng vẫn đảm bảo đời sống và môi trường”.
Nhiều năm qua, cùng với các vùng cát như: Thanh Hà, Tân An, Cẩm Châu, quật ở Cẩm Hà ngày càng khẳng định được thương hiệu quật tết của thành phố di sản Hội An. Vậy làm thế nào để giữ và phát triển nghề trồng quật ở Cẩm Hà nói riêng và của Hội An nói chung? Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố cho biết: “Cách đây mấy năm thành phố cũng đã tính đến hướng quy hoạch một số điểm sản xuất tập trung nhưng đến bây giờ vẫn chưa triển khai được. Chắc chắn một điều là phải có suy nghĩ, có giải pháp thật phù hợp để giúp người dân phát triển nghề này. Vấn đề là từng bước phải thay đổi trong phương thức sản xuất và canh tác để giữ nghề hoa cây cảnh nhưng trong điều kiện phải phù hợp với môi trường cho nên phải tìm ra được giải pháp để giảm thiểu dần việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật”.
Từ một loại cây ban đầu chỉ cung cấp sản phẩm thuần về thực phẩm đến nay cây quật trở thành một sản phẩm mang tính văn hóa gắn liền với vùng đất và con người Hội An mỗi khi tết đến xuân về.
Đỗ Huấn