Áp lực “nóng” do sự tăng trưởng của du khách của du lịch Hội An là một thực tế hiển nhiên cần được các nhà quản lý du lịch và cộng đồng tìm kiếm giải pháp khả thi để phát triển một cách bền vững…
Lượng khách tập trung vào một thời điểm khiến phố cổ quá tải- Ảnh: Quốc Hải
Theo sự nhận định của Ngân hàng thế giới (World Bank), trong một thập kỷ qua, Việt Nam đang trải qua giai đoạn bùng nổ số lượng khách du lịch, bao gồm cả khách trong nước lẫn khách quốc tế. Số khách quốc tế đến Việt Nam tăng gần 4 lần, từ 4,2 triệu lượt năm 2008 lên mức 15,5 triệu năm 2018. Đặc biệt, trong 4 năm qua, tốc độ tăng trưởng nhảy vọt, từ mức bình quân khoảng 9% mỗi năm giai đoạn 2008-2015 lên đến 25% giai đoạn 2016-2019. Du lịch trong nước cũng tăng gấp 4 lần, từ 20,5 triệu năm 2008 lên hơn 80 triệu năm 2019 nhờ sự phát triển nhanh chóng của tầng lớp trung lưu-đây là tầng lớp thích đi du lịch, có khả năng chi trả tốt hơn để đi lại bằng đường hàng không trong điều kiện vé máy bay giá rẻ trong nước nhiều lên. Do khoảng thời gian du khách quốc tế tăng cao trùng với du lịch trong nước phát triển mạnh nên các điểm đến đang phải đối mặt áp lực quá tải hạ tầng ngày càng tăng.
Trong một hội nghị bàn về công tác văn hóa – du lịch cuối năm 2019,một cán bộ quản lý phường Minh An, phường “trọng điểm” du lịch với khu phố cổ, có nêu vấn đề số lượng khách tăng trên một địa điểm du lịch như thế nào thì được gọi là quá tải.Trong tương lai không xa, chính ngành du lịch địa phương phải thống kê “mật độ du khách” trên một diện tích “điểm đến” trong một thời lượng, một khoảng thời gian nhất định để trả lời cho câu hỏi này vì đây là việc nhất thiết phải “nhận diện” trong công tác quản lý hoạt động du lịch. Một thực tế hiển nhiên trong những tháng được gọi là “ mùa du lịch” của du khách trong nước và quốc tế tại các điểm đến trọng điểm như T.P Hồ Chí Minh, Hà Nội, Quảng Ninh, Hội An, Đà Nẵng,…thì mật độ du khách tăng trưởng mạnh dẫn đến các vấn đề ùn tắc giao thông, ô nhiễm khói bụi, đặc biệt ở những đô thị vốn đã “đất chật người đông”.
Chất lượng dịch vụ và hạ tầng du lịch là yêu cầu tất yếu– Ảnh: Quốc Hải
Ở Hội An, tình trạng “tắc đường” tuyến Trần Hưng Đạo, Phan Châu Trinh đã xuất hiện, nhất là trong mùa cao điểm. Du lịch kéo theo sự phát triển của các khu nghỉ dưỡng, khách sạn, nhà hàng tạo ra sự “quá tải” của hạ tầng dịch vụ. Mỗi một phòng khách sạn xây mới đều làm tăng nhu cầu về điện, nước, quản lý chất thải và các dịch vụ cơ bản khác.
Theo chỉ số về năng lực cạnh tranh du lịch của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), từ năm 2013 đến 2017 thì những cải thiện bổ trợ về hạ tầng giao thông đường hàng không, đường bộ, hạ tầng y tế và vệ sinh vẫn đi sau tốc độ tăng trưởng du khách với khoảng cách đáng kể. Vào năm 2018, từ điển tiếng Anh Oxford đã chính thức đưa từ “overtourism” – quá tải du lịch, vào danh mục từ điển. Một chuyên gia về hoạt động du lịch, ông Justin Francis cho rằng “du lịch cũng giống như các ngành công nghiệp khác, nó cần được kiểm soát bởi địa phương để tránh gây ra những tác động tiêu cực. Theo tổ chức du lịch thế giới, ngoài một số điểm quá tải du lịch như Machu Pichu (Peru), Amsterdam (Hà Lan), Venice (Ý),…thì Delhi (Ấn Độ), Cairo (Ai Cập), Bangkok (Thái Lan) và Moscow (Nga),… sẽ bị đưa vào danh sách “quá tải du lịch” trong thập kỷ tới.
Thế nhưng, một tín hiệu tốt là ở tất cả các điểm đến nổi tiếng-những nhà quản lý cũng như các công ty lữ hành, các hiệp hội du lịch, các cơ sở dịch vụ… đang sẵn sàng để đối phó với thực trạng này.Với một tâm thế vững vàng và với những giải pháp căn cơ, lâu dài-chính quyền và những người làm du lịch cần đưa ra được những giải pháp để giải quyết tình trạng mất cân bằng giữa nhu cầu ngày càng cao của du khách với những nhu cầu thực sự của người dân địa phương.
Đầu tư xây dựng sản phẩm mới ở vùng ven đô thị cổ– Ảnh: Quốc Hải
Trước mắt-theo khuyến nghị của Ngân hàng thế giới, Việt Nam nói chung, Hội An nói riêng nên sử dụng công nghệ số để kiểm soát đám đông, chẳng hạn các ứng dụng để phân bổ du khách theo khoảng thời gian cụ thể-giống như cách tiếp cận gần đây được áp dụng ở El Nido, Philippines. Thứ đến, xây dựng những “thương hiệu du lịch mới” như các làng nghề truyền thống, các làng quê sinh thái với sự phong phú, đa dạng, độc đáo các sản phẩm du lịch mới,…tạo sức hút để tiện điều tiết lượng khách dồn về khu phố cổ trong một thời gian nhất định, nhất là thời điểm “nóng” bởi lượng du khách quá đông. Việc trong mùa cao điểm du lịch, chính quyền đã hạn chế số tàu ra Cù Lao Chàm vì quá tải hạ tầng du lịch, dịch vụ du lịch như cơ sở lưu trú, nước ngọt, rác thải,… kể cả sự an toàn của du khách trong việc đi lại cũng là một giải pháp thiết thực. Một phần việc cần thường xuyên chăm lo là nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, dịch vụ và hạ tầng để đảm bảo bền vững ở những điểm đến. Việc này đòi hỏi vừa phải đầu tư cho hạ tầng vừa phải chăm lo thực thi tiêu chuẩn chất lượng,…
Nhiều ý kiến cho rằng, cần đánh thuế “di sản” tăng thêm cho du khách để giảm áp lực như một số điểm đến trên thế giới đã áp dụng ( Venice áp dụng một loại thuế mới đối với khách du lịch trong ngày, mức khởi điểm là 3 Euro, đến năm 2020, mức phí này sẽ dao động ở mức từ 3 đến 10 Euro, phụ thuộc vào thời điểm cũng như số lượng du khách trong năm ), nhưng với một điểm đến như Hội An trong thời điểm hiện tại chưa phải là lựa chọn khả thi.
Một thực trạng đáng lo về năng lực đáp ứng nhu cầu tối thiểu của du khách như nhà vệ sinh, việc quản lý chất thải,…ở nhiều di tích trong phố cổ vẫn chưa thực tốt vì vậy đầu tư công cho hạ tầng, nếu được tăng lên, cần ưu tiên cho những khu vực du lịch hiện đang gặp áp lực về năng lực đáp ứng.
Như vậy áp lực “nóng” do sự tăng trưởng của du khách của du lịch Hội An là một thực tế hiển nhiên cần được các nhà quản lý du lịch và cộng đồng tìm kiếm giải pháp khả thi để phát triển một cách bền vững…
Phùng Tấn Đông