Thơm ngon nước mẵm nhĩ nguyên chất truyền thống Tư Tài

Nước mắm nhĩ nguyên chất truyền thống Tư Tài ở xã Cẩm Thanh là một trong 7 sản phẩm của thành phố Hội An được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận là sản phẩm chương trình mục tiêu Quốc gia “Mỗi xã một sản phẩm”, gọi tắt là chương trình Ocop. Nước mắm này có vị thơm ngon đặc trưng mà không phải loại nước mắm nào trên thị trường cũng có được.

Anh Tài và sản phẩm nước mắm nhĩ truyền thống thành phẩm- Ảnh: Lê Hiền

Thuở nhỏ, anh Lâm Hữu Tài ở thôn Thanh Tam xã Cẩm Thanh đã quen với hương vị nước mắm thủ công truyền thống của gia đình. Mẹ anh là bà Trần Thị Tư, một cán bộ ngành nuôi trồng thủy sản ở Hội An, người một đời đam mê, tích lũy kinh nghiệm, bí quyết, làm nên loại nước mắm nhĩ truyền thống có tiếng ở Hội An, được nhiều người ưa chuộng.

Cùng ba mẹ làm nghề, anh Tài được chỉ dạy, thuộc lòng bí quyết nhưng khi lớn lên, anh thấy rằng, làm nghề như ba mẹ, công việc nặng nhọc, vốn nhiều nhưng thu hồi lẻ tẻ quanh năm, lời lãi ít, phụ thuộc vào số tiền từng khách hàng mua mắm, khó tích lũy. Vậy là anh học làm cơ khí và lái xe đường dài. Công việc thu nhập nhưng trước mong muốn, trăn trở nối nghiệp của ba mẹ, anh Tài quyết định trở về làm mắm truyền thống thủ công của gia đình. Tên sản phẩm nước mắm Tư Tài được hình thành từ danh xưng của mẹ, ghép cùng tên của anh cũng từ đó.

Xây dựng bể mắm đảm bảo, muối cá cơm đầu mùa, giúp tăng hương vị và độ đạm cho mắm- Ảnh: Lê Hiền

Khi vào nghề, ngoài bí quyết của gia đình, anh Tài cất công tìm hiểu nhiều làng nghề làm nước mắm trong nước, đồng thời đọc, xem kiến thức trên mạng, các tạp chí chuyên ngành thủy sản và tham khảo bạn bè, anh em tại các trường Đại học liên quan, nắm bắt kỹ thuật, yêu cầu làm mắm. Qua đó anh nghiệm ra những biện pháp nâng cao chất lượng mắm muối và bảo quản tốt nước mắm nhĩ nguyên chất mà không cần đến chất ổn định, chất bảo quản độc hại hoặc hương liệu công nghiệp. Ban đầu, anh Tài đã xây dựng các bể muối mắm, đảm bảo đủ chứa hàng trăm tấn cá cơm muối “gối đầu” mỗi năm. Theo kinh nghiệm, chỉ có loài cá cơm mới cho nước mắm thơm ngon nhất. Vậy nhưng trong một năm, không phải lúc nào cá cơm cũng cho nước mắm ngon. Bí quyết để nước mắm Tư Tài thơm ngon nức tiếng chính là thời điểm thu, mua cá cơm ngay từ biển để muối mắm. Anh Tài cho biết: “Mình chỉ sàng lọc cá cơm rin đầu mùa thôi. Cá cơm đầu mùa là cá cơm trứng, từ tháng 3 đến tháng 5. Từ tháng 5 trở lên, cá cơm đẻ rồi, chỉ còn xương với da không, độ đạm thấp, nếu muối mắm cá đó không thơm. Nên bắt buộc phải mua cá cơm đầu mùa, giá cao cũng phải mua. Đặc trưng cá cơm độ đạm cao và thơm lâu cực kỳ. Quẹt vô người một xí mắm, đi cả ngày không hết mùi. Rửa đi rửa lại bằng xà bông còn không hết, phải lấy xác cà phê rửa mới hết”.

Sau khi lựa chọn, mua được cá cơm đầu mùa, anh Tài thuê phương tiện chở cá về cơ sở. Trước khi muối, anh không rửa cá qua nước lạnh, nước máy, tuyệt đối không ướp đá, mà chỉ để tươi nguyên vị nước biển ban đầu. Anh cũng chọn loại muối biển mầu hơi ngã vàng, đưa vào ủ chượp đúng kỹ thuật và đảm bảo thời gian. Sau 9 tháng đến một năm, chượp chín, độ đạm và độ mặn cao, vợ chồng anh Tài lọc ra nước mắm nhĩ và nước mắm nguyên chất. Để thuận tiện trong công việc lọc mắm, giảm sức lao động so với cách làm của ba mẹ trước đây, ngoài xây hệ thống bể muối đúng kỹ thuật, anh Tài tự chế tạo các vật dụng, công cụ hỗ trợ. Từ hệ thống khung giàn đặt vú lọc, ròng rọc vận chuyển mắm từ bể, hệ thống bơm mắm từ bể này qua bể khác đến các công cụ gắp, đẩy thùng… Với sáng kiến của mình, vợ chồng anh Tài dễ lọc mắm hơn so với trước. Sau khi lấy hết nước mắm cốt, lượng bả mắm không được tái sử dụng, chỉ bán cho các cơ sở chăn nuôi. Ưu tiên về chất lượng là vậy nên lượng mắm nhĩ trên mỗi tấn cá đạt không nhiều. Nhưng nhờ vậy, nước mắm Tư Tài mới có hương vị thơm ngon tự nhiên, khác hẳn với các loại nước mắm sử dụng hương liệu công nghiệp trên thị trường hoặc mắm chế biến nhiều lần của các cơ sở khác. Nước mắm thành phẩm được rót vào từng chai, dán nhãn và đóng nút cẩn thận, bán cho người dân và khách quen ở Hà Nội, Đã Nẵng, TP HCM… Anh cho biết, với loại mắm này, người sành mắm sẽ nhận diện được chất lượng: “Nhưng cái khó đầu tiên là nghề làm dâu trăm họ. Người ăn lạt, người ăn vừa, người ăn mặn. Và giá trị của con cá, con mắm nhiều người chưa hiểu được, chưa phân biệt được với các loại mắm hương liệu trên thị trường. Nhiều người chưa sành mắm. Mắm mình công khai độ đạm cộng trừ 23 trên mỗi chai. Mắm mình độ đạm quá cao rồi, các loại mắm khác bán trên thị trường, đâu có công khai độ đạm bao nhiêu. Họ chỉ ghi chung chung thành phần có Nitơ, bao nhiều thì không ghi rõ. Mắm mình uy tín, cung cấp cho người ta, người sành mắm mới phân biệt được. Hiện tại, sức chứa trăm tấn không đủ cung cấp. Riêng cung cấp ra Hà Nội là không đủ rồi. Nhu cầu của người sành mắm ở Hà Nội lớn cực kỳ nhưng mình không dám vì lấy đâu ra mắm để cung cấp. Mắm muối nếu chín chưa kịp sẽ mất bạn hàng liền, nên mình phải cân nhắc điều đó.”- Anh Tài nói.

Anh Tài lọc mắm bằng phương pháp thủ công- Ảnh: Lê Hiền

Hiện nay, anh Tài còn cung cấp mắm cái, mắm nêm cho các nhà hàng, quán ăn trong và ngoài thành phố. Sản phẩm mắm nhĩ cá cơm của anh cũng đã vượt qua các tiêu chuẩn khắt khe của chương trình mục tiêu Quốc gia “Mỗi xã phường một sản phẩm” để đạt danh hiệu là sản phẩm 3 sao Ocop của tỉnh Quảng Nam. Có một số đối tác muốn làm ăn lâu dài nhưng anh còn lưỡng lự, vì muốn giữ uy tín mắm nhĩ truyền thống của gia đình. Anh đang hướng đến thiết kế loại chai đựng mắm bằng chất liệu thủy tinh. “Chai thủy tinh thay cho chai nhựa lâu nay để mắm giữ nguyên hương vị, đồng thời đa dạng sản phẩm theo từng nhóm đối tượng, phục vụ tốt hơn nhu cầu của thị trường. Song để đặt chai thủy tinh vốn rất lớn và giá thành chai mắm thủy tinh sẽ cao hơn chai nhựa, nên mình còn rất khó thực hiện, vì vốn của mình có hạn thôi.”- Anh Tài chia sẻ thêm.

Lê Hiền