Festival Gốm Thanh Hà – Hội An: Sống động “hồn xưa nét cũ” của nghề làm gốm đỏ

Bế mạc vào sáng nay (21/8), Festival Gốm Thanh Hà – Hội An 2018 đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách với nhiều hoạt động vừa diễn ra. Đó là dịp để sống động hơn hồn xưa nét cũ của nghề làm gốm đỏ.

Những điều thú vị…

Làng gốm Thanh Hà ra đời cách đây từ 500 năm trước. Trải qua các giai đoạn lịch sử, nhiều thời điểm, làng nghề này đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế của đô thị thương cảng Hội An. Trong quá khứ, làng nghề gốm Thanh Hà từng rất thịnh đạt, trù phú, nổi tiếng về các mặt hàng đất nung, gốm đỏ, được trao đổi, buôn bán khắp các tỉnh miền Trung, xứ đàng trong và kể cả xuất khẩu ra bên ngoài thông qua con đường gốm sứ trên biển nổi tiếng một thời. Ngoài mặt hàng gốm đỏ, những nghệ nhân làm gốm còn sản xuất ra các đồ gia dụng, cung cấp gạch xây, gạch lát, máng xối, ngói lợp các loại cho việc xây dựng nên quần thể di tích đô thị cổ Hội An và các tỉnh lân cận.

Thế nhưng, cũng do thời cuộc, một thời gian dài, nghề làm gốm truyền thống Thanh Hà cũng đứng trước nguy cơ nguội tàn lửa nghề. Và nếu như trước đây, để có thể tạo kế sinh nhai hạn hữu từ gốm, người dân trong làng phải cực nhọc bươn chãi đó đây bằng những gánh gốm, xe gốm thì nay câu chuyện cũ của làng nghề đã bước sang trang mới, nghề gốm đỏ lại lên ngôi, có thể nói trở lại thời hoàng kim khi du lịch phát triển. Chính quyền địa phương và người dân trong làng đã biết cách phát huy, gầy dựng, tạo tiếng tăm, thương hiệu để nghề làm gốm đỏ ngày càng đi lên, khẳng định vị thế của mình trong chuỗi các làng nghề truyền thống.

Các nghệ sỹ sáng tác tại làng nghề- Ảnh: Minh Vũ

Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng, Chủ nhiệm câu lạc bộ gốm mỹ thuật Sài Gòn (người đã nhiều năm về với làng gốm Thanh Hà, trực tiếp tạo hình nhiều tác phẩm then chốt trong công viên đất nung Thanh Hà như Trụ “Vũ điệu Tò he”, “Giai điệu gốm” hay bộ tác phẩm “Những đứa trẻ nghịch cát”), chia sẻ, ông rất ấn tượng với sự trỗi dậy của làng gốm Thanh Hà trong giai đoạn hiện nay. Sự phát triển của làng nghề này đã cho thấy sự hưng thịnh của nghề gốm đỏ, sức sống của gốm đỏ trong thời buổi du lịch dịch vụ đang trở thành xu hướng thịnh hành của cộng đồng. Ông nói: Cái điều thú vị là cứ 1 năm hoặc 2 năm tôi trở lại đây một lần thì thấy làng hồi sinh thật sự. Không chỉ công viên phát triển mà cả làng phát triển, cả thế giới giờ biết đến ngôi làng này. Cái thú vị nữa là chưa có một ngôi làng nào trên cả nước Việt Nam chúng ta mà cả những người dân trong làng đều được ăn lương, được tài trợ, tham gia làm gốm. Tất cả các trai làng trở về làm gốm của mình và đã sáng tạo, thổi hồn cho làng gốm của mình, kéo tất cả văn hóa, sự khéo tay vào nghề. Tôi nghĩ đây là mô hình thành công cần nhân rộng cho các làng gốm trong nước. Bây giờ cả đất nước chúng ta là cả đất nước du lịch. Mà cái thú vị ở đây là chúng ta đã biết thay đổi theo chiều hướng thời đại. Gốm của chúng ta giờ là gốm du lịch, truyền đạt văn hóa rất lớn.”

Đối với nghệ nhân cao tuổi Lưu Thanh Thanh, người được mời về sáng tác và tặng các sản phẩm cho bảo tàng gốm Thanh Hà thì bộc bạch: “Đi 64 tỉnh thành trong cả nước, tôi đã đến rất nhiều làng nghề ở các thể loại khác nhau nhưng duy nhất ở Hội An có một bảo tàng gốm. Một bảo tàng chuyên về một chất liệu, một nghệ thuật, đó là một điều vinh dự và tự hào của Hội An. Kể cả thủ đô Hà Nội cũng không có một bảo tàng chuyên đề, ngoài cái bảo tàng mỹ thuật ra. Ở tất cả các nước, niềm tự hào của các thành phố đó là thành phố đó có bảo tàng nghệ thuật, ở đây chúng ta có một bảo tàng nghệ thuật. Mà lại là bảo tàng nghệ thuật chuyên đề, đấy là điều cực kỳ lý thú. Tôi hy vọng bảo tàng này sẽ phát triển mạnh hơn nữa, có nhiều sản phẩm đại diện cho đất nước hơn nữa và giới thiêu được làng nghề Thanh Hà có tiếng nói nhất định trong nước và quốc tế.”

Tác phẩm gốm đã hoàn thành được trưng bày giới thiệu tại festival- Ảnh: Minh Vũ

Sứ mệnh mới…

Hiện nay, người dân làng gốm Thanh Hà đang duy trì và bảo tồn được nghề truyền thống mà cha ông họ đã tạo dựng, đồng thời sáng tạo ra nhiều mẫu mã mới, sản phẩm đương đại, mang tính mỹ thuật cao. Từ đôi bàn tay khéo léo tài hoa của thợ gốm, những chiếc lọ hoa xinh xắn, những bình trà, bình rượu, chum, vại, lu, đến những chiếc đèn trang trí, con tò hè, những chén ẩm thực gốm mô phỏng các món đặc sản của vùng đất Hội An lần lượt được ra đời, làm đa dạng các sản phẩm của làng nghề, để lại ấn tượng khó phai trong lòng du khách. Đặc biệt hiện nay, những ngôi nhà cổ ở Hội An đang rất cần những bàn tay khéo léo, những khối óc thông minh sáng tạo của những người thợ gốm Thanh Hà. Họ chính là lực lượng duy nhất có thể cung cấp những viên gạch xây, những viên ngói âm dương đúng tiêu chuẩn phục vụ cho việc trùng tu bảo tồn khu phố cổ Hội An – Di sản văn hóa thế giới. 

Giấc mơ của làng gốm không chỉ dừng lại ở đó. Kỳ festival gốm lần đầu tiên được công viên đất nung Thanh Hà phối hợp với UBND thành phố Hội An tổ chức nhân dịp giỗ tổ nghề gốm năm nay đã cho thấy sự kỳ vọng lớn hơn về sức bật của làng nghề. Ở đó không chỉ là câu chuyện của riêng mình làng gốm Thanh Hà mà còn có sứ mệnh lớn hơn, đó là sự xâu chuỗi, kết nối các làng nghề gốm đỏ trên cả nước, trở thành điểm hẹn, nơi hội ngộ của nghệ nhân, nghệ sỹ gốm trong và ngoài nước, đặc biệt là hình thành một mạch ngầm văn hóa về chất liệu gốm.

Kiến trúc sư Nguyễn Văn Nguyên, giám đốc công ty Nhà Việt, người con của làng gốm Thanh Hà, cũng là người nuôi dưỡng ý tưởng phối hợp với UBND TP Hội An và phường Thanh Hà tổ chức sự kiện festival gốm, nhằm tạo sự thăng hoa cho làng nghề, chia sẻ: “Từ khi đặt viên gạch đầu tiên để xây dựng công viên đất nung là giấc mơ là sẽ có một ngày tất cả các làng nghề gốm về dự một cái ngày hội chung về chất liệu gốm tại ngôi làng Thanh Hà, với các nghệ sỹ 3 miền về làm điêu khắc cũng như tham gia lễ hội đã hình thành. Và chất liệu gốm sẽ kết nối mọi người, kết nối các làng nghề, các nghệ sỹ với nhau và kết nối những người yêu thích môn gốm lại với nhau để cùng nhau trao đổi, chia sẻ, cùng nhau đẩy tác phẩm, cái văn hóa cũng như là những vấn đề liên quan đến gốm phát triển hơn.”

Nắm bắt được thời cơ, chính quyền thành phố và phường Thanh Hà cũng đã tạo nhiều cơ chế để khuyến khích và phát huy sự sáng tạo của cộng đồng cư dân làng gốm trong việc giữ lửa làng nghề. Ngoài việc tổ chức tốt hoạt động bán vé tham quan, quản lý trật tự kinh doanh du lịch, dịch vụ liên quan đến nghề gốm, vừa giúp người làm nghề được hưởng lợi, ổn định cuộc sống, vừa thu hút lao động gắn bó với nghề, tránh nguy cơ mai một thất truyền nghề truyền thống, chính quyền các cấp cũng đã có nhiều giải pháp để tạo tiếng vang cho làng nghề, để làng gốm Thanh Hà trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình du lịch về với Hội An. Kỳ festival này được chính quyền các cấp, các đơn vị liên quan tập trung dốc sức phối hợp với Công viên đất nung Thanh Hà tổ chức không nằm ngoài định hướng đó. Ông Nguyễn Văn Tú, chủ tịch UBND phường Thanh Hà chia sẻ: “Ngoài mục đích chính là quảng bá làng nghề, chúng tôi mong muốn đây là dịp để các nghệ nhân, các thợ của làng gốm Thanh Hà cùng giao lưu, phát huy được vai trò và mẫu mã sản phẩm đáp ứng thị hiếu của du khách. Sau festival, địa phương sẽ cho ra đời một sản phẩm, gọi là nghệ thuật sắp đặt gốm để trưng bày các sản phẩm độc đáo của làng nghề, phục vụ du khách trải nghiệm, tham quan, chụp hình lưu niệm. Cho đến giờ phút này, chúng tôi đã thấy được sự hợp sức rất lớn giữa các thế hệ lao động làm nghề gốm trong làng. Tất cả đều chung một quyết tâm, chung một tấm lòng, xây dựng làng nghề thịnh vượng hơn để làng nghề bước dần hơn đến một sứ mệnh mới, đó là trung tâm kết nối, lan tỏa tinh hoa nghệ thuật gốm đỏ truyền thống, giúp các làng nghề trên cả nước liên kết chặt với nhau.”

Có thể thấy, như một chất xúc tác quan trọng, festival gốm Thanh Hà Hội An 2018 sẽ góp phần làm sống động không gian làng nghề, sống động những hồn xưa nét cũ của nghề làm gốm đỏ truyền thống. Để làng gốm Thanh Hà – Hội An có thể hoàn thành một sứ mệnh mới hơn, lớn hơn đó là xâu chuỗi kết nối những giá trị văn hóa tinh túy nhất của nghề gốm, giữ gìn và phát triển nghề gốm việt truyền thống trước xu hướng đương đại ngày nay.

Lê Hiền

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *