Thực hiện giảm thiểu rác thải, “nói không” với túi nilon và ống hút nhựa dùng một lần với những thành công bước đầu là sự khởi đầu đầy lạc quan của nhân dân vùng cửa sông và biển đảo Hội An, rất cần những nỗ lực kiên trì, những giải pháp, mô hình thiết thực, hữu hiệu hơn nữa để giữ cho rừng dừa nước Cẩm Thanh mãi xanh sạch, để sông Thu Bồn thuận xuôi về với biển và Cù Lao Chàm mãi là “Đảo xanh huyền thoại”.
Theo kết quả nghiên cứu của Viện Hải dương và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, vùng cửa sông Thu Bồn, trong đó chủ yếu là xã Cẩm Thanh đang sở hữu nhiều sinh thái quan trọng, khoảng 140 ha rừng dừa nước, 43ha/60ha thảm cỏ biển của Khu sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, các vùng bãi triều tự nhiên có tính đa dạng sinh học rất cao. Đặc biệt, mối liên kết sinh thái giữa trung tâm đa dạng sinh học quan trọng nhất của Khu sinh quyển là quần đảo Cù Lao Chàm và vùng cửa sông Thu Bồn đã được xác định.
Chính vì thế, việc bảo vệ môi trường sinh thái khu vực cửa sông ven biển và vùng biển đảo Cù Lao Chàm là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn sự đa dạng sinh học Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù lao Chàm – Hội An, góp phần tái tạo bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên quý hiếm, phục vụ cho sự phát triển của TP.Hội An nói riêng và vùng ven biển Quảng Nam nói chung. Những năm qua, chính quyền và nhân dân thành phố đã tập trung tổ chức nhiều chương trình và hoạt động để bảo đảm một môi trường xanh – sạch cho vùng biển đảo quê hương.
Cùng với việc trồng mới và phục hồi hơn 110ha rừng dừa ngập mặn tại vùng cửa sông, từ năm 2010 UBND xã Cẩm Thanh đã ban hành Qui ước “Bảo vệ rừng dừa nước xã Cẩm Thanh” nhằm tác động và điều chỉnh ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ tài nguyên rừng dừa nói riêng. Qua đó, người dân từng bước nâng cao nhận thức, quan tâm chăm sóc, bảo vệ, không tự ý đốn chặt, khai thác quá mức rừng dừa, khắc phục tình trạng lấn chiếm diện tích rừng dừa để cơi nới đất ở, xây ao hồ nuôi trồng thủy sản làm cản trở và gây lệch dòng chảy sông lạch; tự giác rủ nhau vớt bẹ dừa trôi nổi trên sông để giải quyết ô nhiễm môi trường tại chỗ và hạn chế ô nhiễm vùng biển do bẹ dừa trôi ra…
Những năm gần đây, du lịch sinh thái khu vực rừng dừa Cẩm Thanh phát triển, thu hút đông đảo lượng khách đến tham quan, khám phá hằng ngày nên công tác bảo vệ môi trường, bảo đảm vệ sinh luôn được chú trọng. Từ nguồn thu bán vé tham quan, chính quyền địa phương đã đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, hoàn thiện một số hạng mục công trình như bãi giữ xe, hệ thống nhà vệ sinh phục vụ du khách, mở rộng đường giao thông, khơi thông mương lạch, lắp đặt hệ thống camera theo dõi, giám sát để kịp thời phát hiện và có hướng xử lý nghiêm đối với các trường hợp vi phạm thu gom và xử lý rác thải… Tổ vệ sinh môi trường của Ban quản lý du lịch địa phương (gồm 4 người) hoạt động thường xuyên hằng ngày trên sông để đảm bảo môi trường thông thoáng theo tuyến và theo các khu vực trọng điểm về lượng khách đến. Chị Nguyễn Thị Lý – thành viên Tổ vệ sinh môi trường Khu du lịch Rừng dừa cho biết: “Nhận thức về môi trường của cộng đồng cư dân ở đây đã được nâng lên rõ rệt. Bà con tích cực tham gia nhiều hoạt động làm xanh, sạch, đẹp hơn dòng sông và làm cho rừng dừa tự tin hơn”.
Còn ở Cù Lao Chàm, sau hơn 10 năm phát động thực hiện cuộc vận động “Nói không với túi nilon”, giảm thiểu sử dụng túi nilon (từ năm 2009), đến nay xã đảo Tân Hiệp không chỉ trở thành điểm sáng trên cả nước mà còn tạo được tiếng vang, tạo nên thương hiệu đặc trưng so với mạng lưới các Khu sinh quyển trên thế giới.
Thời điểm cách đây hơn 10 năm, vấn nạn túi nilon vốn đã nghiêm trọng đối với đời sống của con người trên toàn cầu lại càng nghiêm trọng hơn với Cù Lao Chàm – một xã đảo đặc thù, tách biệt với đất liền. Nguồn rác thải sinh hoạt của người dân đổ bừa bãi ra môi trường xung quanh “từ trên rừng xuống biển”. Rác từ hoạt động du lịch, khai thác hải sản, từ đất liền mang ra với đủ loại túi nilon theo con sóng tấp đầy trên các bãi biển, kè đá làm ô nhiễm môi trường, mất mỹ quan biển đảo. Túi nilon còn được tìm thấy trong lòng đại dương, trong các rạn san hô, thảm cỏ biển… âm thầm hủy diệt nguồn lợi thủy sản vùng biển đảo nơi đây.
Nhưng với sự vào cuộc của các cấp chính quyền, Ban quản lý Khu sinh quyển, Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, các ban ngành, đoàn thể của thành phố, Cù Lao Chàm đã từng bước đẩy lùi được vấn nạn túi nilon. Ý thức chấp hành của người dân được nâng cao, phần đông người dân đã dần hình thành thói quen không dùng túi nilon, sử dụng giỏ nhựa để đi chợ, dùng các loại túi thay thế để đựng thực phẩm. Các doanh nghiệp du lịch cũng thể hiện trách nhiệm, nghiêm túc thực hiện, nhắc nhở du khách tham gia thực hiện. Nhiều doanh nghiệp, tổ chức xã hội trong và ngoài thành phố còn nhiệt tình đóng góp tài trợ các loại túi sinh thái thay thế túi nilon với số lượng lên đến hàng ngàn chiếc. Cộng đồng dân cư cũng sáng tạo, tìm ra những sinh kế phù hợp như làm túi giấy, túi lưới, túi dây cước hay một số vật liệu thân thiện với môi trường như giấy báo, lá cây để gói sản phẩm, đựng hàng hóa phù hợp bán cho khách hàng. Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố nói: “Trải qua chặng đường 10 năm, Cù Lao Chàm từ 1 hòn đảo đối diện với nguy cơ ô nhiễm cao, môi trường bị suy thoái đã trở thành 1 địa điểm xanh-sạch, 1 địa điểm nghỉ dưỡng không thể bỏ lỡ trên tuyến đường du lịch miền Trung. Hòn đảo không túi ni lon đã trở thành thương hiệu đầy tự hào, thể hiện nỗ lực của chính quyền và người dân địa phương”.
Từ thành công của phong trào “Nói không với túi nilon”, UBND thành phố và Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An tiếp tục phát động nhân dân cam kết thực hiện “Nói không với ống hút nhựa”, tuyên truyền vận động nhân dân và du khách không sử dụng túi ni-lon, ống hút nhựa, các sản phẩm nhựa dùng một lần để môi trường biển đảo luôn xanh – sạch, bảo vệ các hệ sinh thái, đời sống sinh vật cả trên cạn lẫn dưới nước. GS,TS Nguyễn Hoàng Trí – Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam (MAP) đánh giá rất cao tác động và sức lan tỏa của các cuộc vận động “Nói không” từ túi nilon đến các sản phẩm nhựa dùng một lần ở Cù Lao Chàm. “Điều rất quan trọng của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An, đó là một trong những Khu sinh quyển vùng biển đảo của mạng lưới 686 Khu sinh quyển trên toàn thế giới hiện nay, Khu sinh quyển đầu tiên đã nói không với túi nilon, nói không với các sản phẩm nhựa tổng hợp dùng một lần. Điều ấy đã được đưa lên công bố với báo chí trong hệ thống các Khu sinh quyển trên toàn thế giới”, TS Nguyễn Hoàng Trí nói.
Đỗ Huấn