Trùng tu Chùa Cầu phải đảm bảo nguyên tắc bảo tồn

Từ năm ngoái, sau hội thảo quốc tế về các giải pháp trùng tu, tôn tạo di tích Chùa Cầu, đến nay, dư luận vẫn còn quan tâm về giải pháp nào sẽ được lựa chọn ?

Hiện trạng xuống cấp

Như chúng ta đã biết, các tham luận trong hội thảo tập trung vào 3 chủ đề chính là đánh giá, xác định giá trị lịch sử – văn hóa của Chùa Cầu; đánh giá, xác định hiện trạng di tích; đưa ra các định hướng và giải pháp tu bổ, trùng tu.

Về hiện trạng di tích, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước bày tỏ quan ngại trước sự xuống cấp của chùa Cầu, dù chỉ quan sát bằng mắt thường đối với phần kiến trúc gỗ bên trên và phần móng phía dưới.

Qua các khảo sát chuyên ngành, phần kết cấu chịu lực chính của công trình xuất hiện những vết nứt, cong vênh, mục đối với gỗ, đứt gãy đối với sắt, phần móng có những điểm nứt, xói hỏng. Kết cấu mố trụ cơ bản còn đủ khả năng làm việc theo phương thẳng đứng. Tuy nhiên có nhiều bộ phận kết cấu mố trụ bị rạn nứt, đặc biệt phần đáy móng của các trụ bị xói lở khá nguy hiểm. Ổn định và khả năng chịu lực theo phương ngang của trụ và mố không đảm bảo.

Một số ý kiến khác cũng bày tỏ sự lo ngại về tình trạng bão lụt diễn ra hàng năm rất dễ làm hư sập di tích nhất là khi di tích đang xuống cấp như hiện nay; về sự quá tải của lượng khách qua lại hàng ngày, về sự ô nhiễm quá nặng của dòng chảy dưới chùa Cầu,… và ủng hộ giải pháp hạ giải toàn phần khi trùng tu.

Khi dự án được phê duyệt thì mới có phương án trùng tu chùa Cầu- Ảnh: Quốc Hải

Về các định hướng và giải pháp tu bổ chùa Cầu, PGS.TS. Đặng Văn Bài – Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia đặt ra vấn đề cần đảm bảo tính pháp lý và tính khoa học cho công tác tu bổ chùa Cầu, trong đó nhấn mạnh: “Chúng ta cần tiếp cận vấn đề tu bổ, tôn tạo chùa Cầu, biểu tượng văn hóa của Hội An – thành tố góp mặt làm nên giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản từ góc nhìn đa chiều hơn. Đặc biệt phải lắng nghe ý kiến của chính nhân dân Hội An, nhất là các tổ dân phố ngay sát chùa Cầu để hiểu và cảm thông với nguyện vọng của họ muốn chùa Cầu của mình được tu bổ, tôn tạo như thế nào cho có ích nhất”.

Một số ý kiến khác của các chuyên gia cũng đã trao đổi về các vấn đề có nên làm cầu phụ để giải quyết lượng khách qua chùa Cầu hay không?. Về việc tuyên truyền, phổ biến thông tin kịp thời chủ trương tu bổ và tham khảo ý kiến của cộng đồng để tạo nên sự đồng thuận chung khi tu bổ, tránh gây sốc cho người dân và du khách cùng như việc giữ phần hồn của di tích trong quá trình tu bổ,…

Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ cho rằng, trước mắt và lâu dài khi thi công tu bổ cần có những nguyên tắc trước và sau hạ giải. Đó là chụp ảnh, đo vẽ lại toàn bộ Chùa Cầu (chi tiết về độ nghiêng, lún và những nguyên nhân tác động); đánh giá lại các cấu kiện và đánh dấu các vị trí tháo dỡ; che đậy, gìn giữ cẩn thận các thành phần vật liệu kiến trúc; Làm bản vẽ chi tiết các cấu kiện phải thay và các cấu kiện còn tiếp tục sử dụng, chủ yếu là gỗ; cần thêm các cấu kiện chịu lực, bền ở phần móng, đà đỡ sàn cầu bằng chất liệu như sắt, bê tông; khi hạ giải cố gắng giữ lại những viên ngói và các hình đắp tô vẽ, bó bằng thạch cao, gỗ cất giữ cẩn thận để lợp, dựng lại.

“Khi thi công tu bổ, cần bảo tồn các cấu kiện gỗ có hình thức, kiểu kết cấu như chốt nêm thanh trính… như ngày trước. Để bảo đảm tính chân xác cần quyết định là chúng ta sẽ chọn thời điểm tu bổ như giai đoạn lòng cầu là mặt phẳng dành cho người đi lại chứ không phải vòm cong như hôm nay. Và liệu khi trở lại như kiểu dáng xưa, người địa phương có bị sốc không?” – Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ nói.

Một phần chùa Cầu bị ngập trong một cơn lụt- Ảnh: Quốc Hải

Xin chủ trương đầu tư

Có thể khẳng định, trên đây là những ý kiến tâm huyết của các nhà nghiên cứu và các chuyên gia. Tuy nhiên, đến thời điểm này vẫn chưa có giải pháp nào được lựa chọn.

Ông Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung Tâm QLBTDSVH Hội An cho hay: “Trung Tâm đang tham mưu cho UBND thành phố lập văn bản xin chủ trương đầu tư, sau đó sẽ lập dự án trình Chính phủ, Bộ VH-TT&DL phê duyệt. Khi dự án được phê duyệt thì phương án trùng tu, tôn tạo chùa Cầu như thế nào sẽ được lựa chọn”.

Về quan điểm của tỉnh và thành phố, ông Lê Văn Thanh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng cho biết: “Để hoạt động bảo tồn, tu bổ đạt hiệu quả di tích Chùa Cầu cần phải được tiếp tục nghiên cứu thận trọng. Việc trùng tu, bảo tồn di tích chùa Cầu cần phải được sớm tiến hành trên cơ sở giải quyết triệt để các vấn đề về kết cấu để đảm bảo sự ổn định lâu dài của di tích, trùng tu phải đảm bảo các nguyên tắc về bảo tồn tối đa các yếu tố gốc và tính chân xác của di tích. Phải giữ lại yếu tố chân xác trong thời kỳ lịch sử, làm công tác tuyên truyền, minh bạch các giải pháp tu bổ tránh gây sốc cho người địa phương cũng như mối lo ngại về việc Chùa Cầu bị trẻ hóa khi trùng tu”.

Tin rằng, với sự quan tâm hỗ trợ, tư vấn của các cơ quan chuyên môn ở Trung ương và tỉnh Quảng Nam, của các nhà khoa học, các chuyên gia giàu kinh nghiệm về bảo tồn tu bổ di tích trong và ngoài nước; sự chỉ đạo của UBND tỉnh Quảng Nam, UBND thành phố Hội An, sự ủng hộ của cộng đồng dân cư, chúng ta có quyền tin tưởng rằng việc tu bổ chùa Cầu sẽ được tiến hành một cách tốt nhất, đảm bảo các nguyên tắc bảo tồn, phù hợp với các quy định của Luật Di sản văn hóa và các Công ước quốc tế về bảo tồn di sản, đáp ứng được sự quan tâm lo lắng của cộng đồng trong việc vừa giữ được phần xác vừa giữ được phần hồn của di tích trong quá trình tu bổ, tôn tạo./.  

Quốc Hải