Trước các vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển, đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và nhà quản lý trên cả nước đã đề xuất nhiều giải pháp để “Bảo tồn và phát triển bền vững Cù Lao Chàm” qua hội thảo do UBND tỉnh Quảng Nam phối hợp với thành phố Hội An tổ chức.
Hiện nay, Cù Lao Chàm là nơi bảo tồn đa dạng sinh học, du lịch phát triển với nhiều sinh kế cho cộng đồng cư dân địa phương. Tuy nhiên, công tác bảo tồn Cù Lao Chàm cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức. Đó là tác động của biến đổi khí hậu, tình trạng khai thác hải sản quá mức, ô nhiễm từ đất liền ảnh hưởng đến hệ sinh thái và môi trường trên đảo, du lịch phát triển mạnh mẽ cũng gây nên nhiều tác động tiêu cực, các công trình xây dựng tác động đến môi trường cảnh quang trên đảo, hệ thống xử lý nước thải, rác thải chưa được đầu tư đúng tiêu chuẩn, … đang tạo nên nhiều áp lực lớn cho công tác quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới này.
Chính vì thế, ông Lê Trí Thanh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, chủ trì hội thảo cho rằng: “Từ trước đến nay, điều trăn trở nhất về Cù lao Chàm là làm thế nào giải quyết cho được bài toán cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, thích ứng với biến đổi khí hậu, chống chịu được với thiên tai ?”
Ông Nguyễn Sự, nói: « …phải biết nương tựa vào tự nhiên… »- Ảnh: Quốc Hải
Trình bày tham luận “Bảo tồn và phát triển du lịch bền vững Cù Lao Chàm – Hiện trạng và thách thức”, bà Trần Hồng Thúy – Giám đốc BQL Khu Bảo tồn Biển Cù lao Chàm – Hội An cho biết, ngoài yếu tố biến đổi khi hậu đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu đã và đang tác động trực tiếp đến chất lượng các hệ sinh thái biển và rừng, tài nguyên thiên nhiên tại Cù lao Chàm còn chịu nhiều tác động từ hoạt động của con người gây ra.
Trước hết là tình trạng khai thác hải sản, kể cả trong Khu bảo tồn biển đang diễn ra với tần suất ngày một tăng cao và tận diệt, hoạt động của các phương tiện tàu thuyền du lịch gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển; các công trình xây dựng trên đảo gây tác hại đến môi trường; đặc biệt là tình trang ô nhiễm rác thải, nước thải từ đất liền và cả trên đảo.
Đặc biệt, việc phát triển du lịch tự phát, thiếu chuyên nghiệp hay lượng khách tập trung quá đông vào một thời điểm đã gây nhiều áp lực lên đảo như suy giảm nguồn lợi tự nhiên; suy giảm diện tích và chất lượng các hệ sinh thái; ô nhiễm môi trường; thay đổi văn hóa truyền thống miền biển đảo. Các sở, ngành liên quan cần triển khai, thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ như điều chỉnh hoạt động du lịch tại Cù Lao Chàm. Trong đó, phát triển Cù Lao Chàm phải trên cơ sở cân bằng cả 2 mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững.
Bà Trần Hồng Thúy nêu 2 ví dụ cụ thể từ các nước trong khu vực Đông Nam Á. Ngày 1/6, Thái Lan đã chính thức đóng cửa vịnh Maya và một phần của vườn quốc gia Hat Noppharat Thara-Mu, thuộc quần đảo Koh Phi Phi. Thời gian đóng cửa sẽ kéo dài đến hết ngày 30/9. Quyết định này do Cục Bảo tồn Động Thực vật hoang dã Quốc gia Thái Lan ban hành, là một phần trong chương trình phục hồi hệ sinh thái bị du khách tàn phá nặng nề.
Còn đối với hòn đảo Boracay, thiên đường du lịch của Philippines cũng đóng cửa đối với khách du lịch trong sáu tháng vì những lo ngại về sự tàn phá ở bờ biển từng rất nguyên sơ này. Động thái này xảy ra sau khi mối lo ngại ngày càng tăng về tình trạng môi trường sinh thái của hòn đảo.
Nét hoang sơ của Cù lao Chàm đang bị nhiều tác động trong quá trình phát triển- Ảnh: Quốc Hải
Qua 2 ví dụ trên, bà Trần Hồng Thúy – Giám đốc BQL Khu Bảo tồn Biển Cù lao Chàm – Hội An, đặt câu hỏi: “Giả sử Cù lao Chàm đến một thời điểm nào đó rác thải tràn ngập, nước thải bị ô nhiễm toàn bộ thì chúng ta có mạnh dạn đóng cửa như những khu vực khác hay không?. Và nếu chúng ta không mong muốn thì ngay từ bây giờ chúng ta có giải pháp gì để tránh trường hợp xảy ra như ở Thái Lan, Philippines ?”.
Giám đốc BQL Khu Bảo tồn Biển Cù lao Chàm – Hội An còn đề xuất cần xác định, khoanh vùng không gian bảo tồn nghiêm ngặt đảo từ hòn Dài về phía tây bắc hòn Lao, không nên quy hoạch xây dựng nhà nghỉ, khách sạn tại các bãi biển; người dân phải tham gia trong chuỗi giá trị du lịch Cù Lao Chàm; có chính sách bảo tồn các điều kiện hoang dã nguyên sơ của đảo để phát triển du lịch sinh thái đúng nghĩa.
Tại hội thảo “Bảo tồn và phát triển bền vững Cù Lao Chàm”, các đại biểu đã nghe diễn giả trình bày nhiều tham luận, đề xuất các giải pháp về phát triển du lịch bền vững tại Cù Lao Chàm, vai trò của doanh nghiệp với du lịch có trách nhiệm, du lịch sinh thái cùng nhiều ý kiến của các chuyên gia và cộng đồng đối với các vấn đề liên quan đến sự triển bền vững tại Cù Lao Chàm – Hội An.
Tham gia đề xuất ý kiến, ông Nguyễn Sự – Nguyên Bí thư Thành ủy, cố vấn BQL Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, cho rằng, những giá trị tài nguyên tại Cù Lao Chàm hiện nay là vô giá, vì thế, cần phải có văn hóa ứng xử với những giá trị vô giá đó. “Trong điều kiện hiện nay, chính tài nguyên này đang nuôi chúng ta. Vì vậy, trong sự phát triển chung, trong đó có Cù Lao Chàm, phải biết nương tựa vào tự nhiên, đối thoại với thiên nhiên và kính ngưỡng nó, tôn trọng nó” – Ông Sự, nói.
Quốc Hải