Sau gần 15 năm được công nhận, tại Khu Dự trữ sinh quyển thế giới (KDTSQTG) Cù Lao Chàm-Hội An, các mô hình, hoạt động bảo tồn, phát huy những giá trị nổi trội của địa phương nhưng mang ý nghĩa toàn cầu được thực hiện hiệu quả.

Từ năm 2009 đến nay, người dân trên đảo Cù Lao Chàm (vùng lõi của KDTSQTG Cù Lao Chàm-Hội An) đã quen với việc không sử dụng túi ni lông trong sinh hoạt hằng ngày. Du khách đến tham quan đảo cũng được nhắc nhở không mang túi ni lông ngay khi còn ở trong đất liền. Thời gian gần đây, người dân xã đảo cũng đang dần nói không với sản phẩm nhựa dùng một lần.
“Người dân Cù Lao Chàm chúng tôi không dùng túi ni lông để môi trường sạch đẹp, cuộc sống của người dân tốt hơn cũng như là để phát triển du lịch”, ông Phạm Mới ở thôn Bãi Làng, xã Tân Hiệp chia sẻ.

Năm 2009, Cù Lao Chàm – Hội An được công nhận là KDTSQTG dựa trên nền tảng sự giàu có về tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn của TP. Hội An. Trong 15 năm qua, TP.Hội An đã nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị nổi trội ở khu sinh quyển này, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững.
Đặc biệt, từ năm 2019, tại khu sinh quyển cũng đã triển khai dự án “Lồng ghép quản lý tài nguyên thiên nhiên và các mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học vào phát triển kinh tế xã hội và quản lý các khu dự trữ sinh quyển ở Việt Nam” (gọi tắt là dự án BR). Dự án do Quỹ Môi trường toàn cầu tài trợ thông qua Chương trình Phát triển Liên hợp quốc và được Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) thực hiện.

Theo bà Trần Thị Hồng Thúy- Phó Trưởng BQL KDTSQTG Cù Lao Chàm-Hội An, những năm qua, TP.Hội An đã tăng cường quản lý nhà nước trên các lĩnh vực chuyên môn liên quan đến khu sinh quyển. Trong đó, hàng loạt quy chế đã được ban hành như Quy chế quản lý qui hoạch và kiến trúc đô thị TP. Hội An (2013); Quy chế quản lý KDTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An (2015); Quy chế quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững hệ sinh thái rừng dừa nước tại Cẩm Thanh, vùng đệm KDTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An. Các tiểu vùng phát triển KT-XH cũng được nhanh chóng quy hoạch phù hợp và gắn kết, tương tác với nhau để tạo động lực cho sự phát triển chung của thành phố.

Trong bảo tồn tài nguyên và giá trị nổi trội của khu sinh quyển, nhiều chương trình trọng điểm đã được triển khai khá thành công cho đến nay. Điển hình là chương trình Cù Lao Chàm nói không với túi nilon (2009), chương trình phân loại rác tại nguồn (năm 2011); chương trình quan trắc chất lượng nước ven bờ (2010); chương trình giám sát đa dạng sinh học tại quần đảo Cù Lao Chàm được thực hiện định kỳ từ năm 2008.
Bà Trần Thị Hồng Thúy cho biết thêm: “Các chương trình truyền thông được thành phố và các ban ngành, đoàn thể triển khai thường xuyên, rộng khắp và hiệu quả đã giúp cho người dân, doanh nghiệp và du khách hiểu biết chính xác về giá trị nổi trội và từ đó có những thay đổi về ứng xử và sử dụng tài nguyên một cách bền vững tại khu sinh quyển”.

Từ kết quả bảo tồn, người dân và doanh nghiệp đã phát triển sinh kế và hoạt động kinh doanh dịch vụ của mình dựa trên nền tảng tài nguyên của khu sinh quyển. Rõ nét nhất là mô hình cộng đồng Cù Lao Chàm tham gia bảo tồn và khai thác văn minh cua đá được vận hành từ năm 2013; mô hình tiểu khu đồng quản lý bảo tồn biển thôn Bãi Hương (xã Tân Hiệp); mô hình nông nghiệp hữu cơ kết hợp truyền thông, giáo dục và du lịch sinh thái ở Cẩm Thanh… Qua đó, phát triển sinh kế bền vững, ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân để rồi chính cộng đồng lại tích cực tham gia hoạt động bảo tồn.

Bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn những hạn chế và thách thức trong công tác quản lí tại KDTSQTG Cù Lao Chàm-Hội An. Bởi lẽ mô hình và phương thức quản lý khu sinh quyển vẫn còn khá mới mẻ tại Việt Nam, trong khi mỗi khu sinh quyển lại có đặc thù và giá trị riêng biệt. Bên cạnh đó là những tác động từ thiên nhiên, biến đổi khí hậu, áp lực phát triển kinh tế ngày càng gia tăng, … Những vấn đề này đòi hỏi cần có những định hướng chiến lược thích ứng và các giải pháp phù hợp.
“Trên cơ sở các quy định có liên quan và dựa theo đặc thù của Cù Lao Chàm – Hội An, thành phố sẽ cân nhắc lựa chọn những giải pháp phù hợp, cập nhật và lồng ghép vào định hướng chung của thành phố. Bên cạnh đó, tiếp tục triển khai hiệu quả các hoạt động của dự án BR nhằm hỗ trợ cho việc quản lý khu sinh quyển”, ông Nguyễn Thế Hùng-Phó Chủ tịch UBND TP.Hội An nói.
PHAN SƠN


