Quá trình phát triển đô thị tại đô thị cổ Hội An đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức.
Áp lực mọi phía
Những ngày qua, do mưa lớn và biển động, bờ biển Cửa Đại – Hội An tiếp tục bị sạt lở nghiêm trọng. Gần 1km bờ biển nhiều đoạn lở sâu vào đất liền, thậm chí hơn 600m kè mềm đã thi công cũng đã bị sụt lún bên trong bờ kè.
Cùng với đoàn “Quan hệ đối tác khí hậu” của thành phố Wernigerode đến từ Cộng Hòa Liên bang Đức trực tiếp khảo sát tình hình, bà Katrin Anders – Chánh Văn phòng Thị trưởng, người điều hành Dự án quan hệ đối tác biến đổi khí hậu cho biết: “Tình trạng rất đang lo ngại và trọng điểm mối quan tâm của chúng tôi là bảo vệ môi sinh đa dạng của địa phương. Từ chương trình hợp tác, các chuyên gia của chúng ta sẽ có cơ hội thảo luận đến đề tài đáng quan tâm này”.
Cả km bờ biển Cửa Đại bị lở tan hoang- Ảnh: Quốc Hải
Hơn 10 năm qua, sạt lở bờ biển Cửa Đại đã tác động tiêu cực đến hạ tầng du lịch, ảnh hưởng đến đời sống của cộng đồng cư dân địa phương. Mặt khác, khi hạ tầng đô thị trong khu vực bị “biến dạng”, quá trình phát kinh tế xã hội cũng đang gặp rất nhiều khó khăn.
Thực tế này là một trong nhiều thách thức đang tác động đa chiều trên mọi mặt đời sống xã hội tại Hội An. Sạt lở bờ biển Cửa Đại, biến đổi khí hậu, phát triển du lịch, nhiệm vụ bảo tồn di sản văn hóa cũng như sinh thái đang tạo ra áp lực cho công tác quy hoạch, định hướng phát triển đô thị.
Những năm gần đây, kinh tế du lịch Hội An phát triển dẫn đến nhu cầu lao động lớn, dân cư các khu vực lân cận Hội An đổ về để kiếm sống, kiếm việc làm, chất thải phát sinh từ những hoạt động ngày càng cao, cơ sở hạ tầng cũ kỹ, chậm được đầu tư kịp thời, không được quy hoạch một cách đồng bộ.
Những vấn đề trên tạo ra một số mâu thuẫn và cũng chính là những áp lực lớn cần phải được giải quyết. Chỉ từ năm 1999 đến năm 2013, trong khu phố cổ Hội An đã có hơn 83 trường hợp chuyển nhượng và 181 trường hợp cho thuê nhà, nghĩa là đã có 264 chủ nhà – di tích, tương đương với 3.000 cư dân Phố cổ đã phải rời khỏi nhà của mình vì đã bán hoặc cho người khác thuê chỉ nhằm mục đích làm cửa hiệu để kinh doanh.
Ngã tư Lê Lợi – Phan Châu Trinh luôn đông kín người- Ảnh: Quốc Hải
Nhiều năm nghiên cứu, ông Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung tâm Quản lý bảo tồn Di sản văn hóa Hội An cho rằng, quá trình đô thị hóa ở Hội An diễn ra nhanh và tác động mạnh mẽ đến tình hình biến động dân cư, trong đó, điều đáng lo ngại là những người bên ngoài vào phố cổ sẽ coi phố cổ chỉ là phương tiện để buôn bán, kiếm sống. Một khi ưu tiên hoạt động kinh tế sẽ dẫn đến tình trạng hỗn loạn về cảnh quan.
“Nhiều người dân trong khu phố cổ đã bán nhà hoặc cho thuê nhà là vấn đề “nóng” hiện nay. Hội An là di sản sống, người dân đi ra khỏi phố cổ ngày càng nhiều thì di sản mất hết. Chúng tôi xem đây là câu chuyện đáng quan ngại.” – Ông Nguyễn Chí Trung nói.
Quan ngại
Theo các nhà nghiên cứu, sự phát triển ở Hội An những năm qua cho thấy đặc trưng cơ bản của quá trình đô thị hóa là quy mô dân số lớn, mật độ dân cư cao và sự khác biệt, sự không thuần nhất dân cư được tích tụ trong một không gian hẹp. Thống kê cho thấy, dân số thành thị tại Hội An tăng lên gần 80.000 người, cao gấp 2 lần so với 10 năm trước với mật độ dân số đô thị quá cao so với cả nước, đó là chưa kể hàng chục nghìn người là khách tham quan, lưu trú, học sinh, sinh viên.
Gần đây, Hội An đã có chủ trương mở những khu đô thị cùng điểm du lịch mới như biển Cửa Đại, An Bàng, Cù Lao Chàm, rừng dừa Bảy Mẫu và khôi phục các làng nghề truyền thống để giảm áp lực cho khu phố cổ.
Ông Trần Chương – Trưởng Phòng Quản lý Đô thị Hội An cho biết: “Ngay từ những năm 90 của thế kỷ trước, thành phố đã 5 lần vận động gần 8.000người dân sinh sống trong khu phố cổ giãn ra các vùng Thanh Hà, Cẩm Hà, Tân An, Cẩm Phô. Từ đó, việc bảo vệ khu phố cổ, phát triển đô thị luôn đặt trong mối quan hệ tổng thể, không tách rời từ cơ sở hạ tầng, cảnh quan đường phố, cây xanh, kiến trúc cho đến từng công trình, hạng mục cụ thể”.
Khu đô thị mới Nhị Trưng để giãn dân giờ cũng tấp nập- Ảnh: Quốc Hải
Thế nhưng, áp lực về dân số, sự quá tải về các hoạt động kinh doanh du lịch, sự xuống cấp của di tích kiến trúc, ô nhiễm môi trường,… vẫn hằng ngày “đè” lên khu phố cổ chỉ có diện tích chưa quá 0,5km2.
“Với một khu đô thị là di sản và với một khu dự trữ sinh quyển Cù lao Chàm, hiện nay áp lực lớn là vừa phát triển vừa bảo tồn. Làm thế nào để không ảnh hưởng đến cảnh quang, không ảnh hưởng đến di tích, không làm biến dạng di tích. Chỉ cần không kiểm tra trong đầu tư, xây dựng, sửa chữa hoặc trong trùng tu để biến dạng di tích thì 5 năm UNESCO tái công nhận di sản thì khi đó không biết hậu quả sẽ thế nào.”-Ông Nguyễn Văn Dũng – Chủ tịch UBND thành phố thừa nhận.
Rõ ràng, giải quyết bài toán giữa bảo tồn và phát triển là mấu chốt của quá trình phát triển đô thị ở Hội An, một thành phố di sản đang hướng tới xây dựng đô thị loại 2 và thành phố sinh thái – văn hóa – du lịch đầu tiên của cả nước./.
Quốc Hải