Ngày 20/9 vừa qua, Thành ủy Hội An đã ban hành Nghị quyết số 04 về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hội An đáp ứng yêu cầu xây dựng thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch”. Đây là Nghị chuyên đề, đi sâu vào lĩnh vực văn hóa và con người trên địa bàn thành phố, được đúc kết từ những bài học kinh nghiệm quý báu về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hội An.
Ngược thời gian, có thể thấy rằng Hội An từng là vùng đất mang đậm bản sắc văn hóa được tích tụ trong quá trình “hội thủy, hội nhân, hội văn”. Đó là nền tảng, là động lực cho sự phát triển kinh tế – xã hội nhiều thập niên qua, trong đó du lịch là ngành kinh tế chủ đạo. Hội An còn vinh dự là vùng đất của 2 Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (khu phố cổ và khu dự trữ sinh quyển), 2 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng (Anh hùng LLVT trong kháng chiến và Anh hùng Lao động trong thời kỳ Đổi mới). Với Hội An, văn hóa là sức mạnh nội sinh, là sự gắn kết cộng đồng. làm nên những giá trị “nhân tình thuần hậu”, chiều sâu uy tín thương hiệu riêng có của thành phố cảng thị cổ xưa. Ông Nguyễn Ưng – UV BTV, Trưởng Ban Tuyên huấn Thành ủy cho biết thêm: “Năm 1993, Ban Thường vụ Thị ủy (lúc đó) đã ban hành chỉ thị 06 về phát động cuộc vận động xây dựng NSVM – GĐVH. Từ cuộc vận động đến nay đã phát triển thành một phong trào rộng khắp, thường xuyên trong mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi tộc họ, mỗi cơ quan, trường học, trong các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư thôn, khối, xã phường”.
Bảo tồn và phát huy loại hình diễn xướng dân gian bài chòi, góp phần xây dựng văn hóa đậm đà bản sắc-
Ảnh: Đỗ Huấn
Thực tế, Hội An được tỉnh đánh giá là địa phương triển khai phong trào xây dựng “Tộc họ văn hóa” sớm (bắt đầu từ năm 1996) và đây cũng là mô hình đặc thù của thành phố. Bắt đầu phát triển mạnh từ năm 1999, nhiều tộc họ đăng ký tham gia, tập trung xây dựng quy ước gắn với những nội dung cơ bản về giữ gìn luân thường đạo lý, nền nếp gia phong, hiếu đễ, khuyến học, khuyến thiện, lập thân, đoàn kết thương nhau, giúp nhau xóa đói giảm nghèo… Đến nay, toàn thành phố có 61/72 tộc đăng ký được công nhận thực hiện tốt nội dung quy ước tộc văn hóa. Một số địa phương đã tiến hành thành lập Ban đại diện các Hội đồng gia tộc để tăng tính tự quản và nâng cao chất lượng hoạt động của mô hình này.
Phong trào xây dựng Thôn/ khối phố văn hóa cũng được triển khai khá sớm so với các địa phương khác trong tỉnh. Chính thức được chọn làm điểm từ năm 1997 tại thôn Hà Trung, xã Cẩm Nam (cũ), mô hình này phát triển mạnh trong toàn thị xã từ năm 1998. Nội dung thực hiện tập trung vào việc phát triển đời sống kinh tế – văn hóa, bảo đảm TTATXH và cảnh quan môi trường, phát huy tình đoàn kết tương thân tương trợ trong cộng đồng… Nhiểu khu dân cư có nhiều sáng tạo, đổi mới công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện mang lại hiệu quả rõ nét. Tỷ lệ đạt danh hiệu thôn/ khối phố văn hóa bình quân hằng năm đạt hơn 65%. Nhiều điển hình tiêu biểu xuất hiện như: khối Tân Thanh – phường Tân An, thôn Thanh Đông – xã Cẩm Thanh giữ vững danh hiệu hơn 10 năm, được Nhà nước tặng thưởng Huân chương lao động hạng III.
Bên cạnh đó, theo ý kiến của ông Nguyễn Văn Lanh – Trưởng Phòng VH-TT thành phố, thực hiện xây dựng “Hội An – thành phố văn hóa” chính quyền và các đoàn thể mặt trận còn luôn chú trọng xây dựng nếp sống văn minh nơi công cộng, trong kinh doanh dịch vụ và giao tiếp ứng xử. Những điều nên và không nên, cần phát huy và loại bỏ đã được quy định cụ thể trong quy ước xây dựng GĐVH, Thôn – khối phố văn hóa, Tộc họ văn hóa… Nhờ vậy đã xuất hiện một số mô hình bước đầu mang lại kết quả đáng phấn khởi như: nghiệp đoàn xích lô văn hóa, thái độ thân thiện của tiểu thương chợ Hội An, lực lượng làm dịch vụ ở các bãi tắm biển Cẩm An, Cửa Đại… Đặc biệt, từ năm 2005 UBND thành phố đã phát động xây dựng “Điểm bán hàng đạt chuẩn văn minh” trên địa bàn và đến nay đã có hơn 150 lượt cơ sở kinh doanh được công nhận danh hiệu này.
Xây dựng và phát triển toàn diện văn hóa, con người Hội An để thực hiện xây dựng thành phố sinh thái – văn hóa – du lịch- Ảnh: Đỗ Huấn
Tính đến hiện tại, toàn thành phố có 29 di tích cấp quốc gia, 46 di tích cấp tỉnh (tăng thêm 12 di tích) và 240 di tích ngoài khu phố cổ được đưa vào danh mục thành phố quản lý. Công tác quản lý và bảo tồn di sản ở Hội An được UNESCO trao nhiều giải thưởng. Thành phố cũng đã thiết lập 4 bảo tàng chuyên đề phục vụ cho hàng triệu du khách đến tham quan, nghiên cứu.
Các tài nguyên văn hóa, tài nguyên nhân văn, tài nguyên thiên nhiên ngày càng được nhận diện sáng tỏ. Trong đó việc kết nối Di sản văn hóa thế giới – khu phố cổ với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm và không gian văn hóa các làng quê, làng nghề truyền thống đã có những kết quả bước đầu. Các sản phẩm lang nghề truyền thống, yến sào, đèn lồng, ẩm thực cùng với chương trình “Đêm phố cổ”, “Phố đi bộ”, Hội đèn lồng… đã trở thành những sản phẩm văn hóa – du lịch đặc trưng, hấp dẫn…
Tuy đạt được những thành quả đáng mừng song đặt trong bối cảnh yêu cầu của thời kỳ mới, nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hội An chưa tương xứng và thiếu đồng bộ. Bí thư Thành ủy Kiều Cư cho rằng, nhiều hạn chế và thách thức đặt ra gay gắt trên hành trình phát triển những năm tiếp theo. Vì vậy phương hướng của Nghị quyết chuyên đề này của Thành ủy là nhằm huy động tối đa các nguồn lực tạo nên sức mạnh tổng hợp để xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hội An toàn diện, hướng đến chân – thiện – mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học; làm cho văn hóa Hội An thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực xây dựng thành phố sinh thái – văn hóa – du lịch phát triển năng động, hiện đại, bền vững và giàu bản sắc.
Nghị quyết xác định mục tiêu, tiêu chí chung là phấn đấu xây dựng “Con người thuần hậu, nhân văn. Văn hóa đậm đà bản sắc. Phố làng khang trang sạch đẹp. Xã hội văn minh an toàn”. Có 9 nhiệm vụ và giải pháp đặt ra gồm: Một là, xây dựng con người Hội An phát triển toàn diện gắn với xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh. Hai là, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc. Ba là, xây dựng môi trường giáo dục tiên tiến. Bốn là, xây dựng quan hệ gắn kết cộng đồng. Năm là, xây dựng môi trường xã hội văn minh, lành mạnh, an toàn, thân thiện. Sáu là, xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế. Bảy là, quản lý, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Tám là, tăng cường huy động nguồn lực phục vụ hoạt động văn hóa, thể dục thể thao, thông tin tuyên truyền. Chín là, đẩy mạnh hoạt động giao lưu, hội nhập phát triển văn hóa.
Đỗ Huấn