Ký ức Xuân Mậu Thân 1968

50 năm trước, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968, các lực lượng vũ trang, dân quân du kích thị xã đã đem hết tinh thần và lực lượng, “Quyết tử cho Tổ quốc Quyết sinh!”

Trong kháng chiến chống Mỹ, Hội An là tỉnh lỵ của Quảng Nam, nằm sâu trong phạm vi vành đai kiểm soát, phong tỏa gắt gao, chằng chịt của địch, nơi chúng đặt trung tâm đầu não chính trị, quân sự của toàn tỉnh. Vì vậy, chặng đường chiến đấu, trưởng thành của lực lượng vũ trang nhân dân Hội An là cuộc đối đầu với kẻ thù trong muôn vàn gian khổ và thử thách.

Trước khi bước vào chiến dịch, để chuẩn bị chiến trường và nghi binh lừa địch, các đơn vị vũ trang của ta được lệnh đẩy lên hoạt động quân sự ở vòng ngoài. Tiểu đoàn 2, V25 của tỉnh đánh mạnh vào vùng Đông Duy Xuyên. Thị ủy và Thị đội Hội An chỉ đạo đại đội 2 dùng chiến thuật đặc công, tiêu diệt cứ điểm tiền đồn cầu Phước Trạch.

Trở lại chiến trường xưa- Ảnh: Minh Anh

Cựu chiến binh Đinh Văn Minh, nguyên là Thị đội trưởng thị đội Hội An, trong chiến dịch Xuân Mậu Thân đảm nhận vai trò Đại đội trưởng Đại đội 2 trực tiếp đánh vào cứ điểm cầu Phước Trạch nhớ lại: Trận Cầu Phước Trạch hồi đó đại đội 2 mới thành lập. Mệnh lệnh giao là đánh quân địch án ngữ phía đông của Hội An, tạo điều kiện cho quân ta chuẩn bị Mậu Thân 68. Đánh vào đây gồm có 3 hướng. Sau khi anh em vượt sông, rúc rào, gồm 3 lớp thả dưới nước, khi anh em bắt đầu lên thì đột nhập từ hướng đông bắc thẳng đến sở chỉ huy của địch, đóng ở khu vực phía tây, đến giờ nổ súng, anh em nổ súng, đánh vào sở chỉ huy, anh em áp sẵn, nằm sẵn, diệt ngay khẩu đại liên và anh em không chế địch, tạo điều kiện hoàn thành trận đánh. Trận đánh này diệt gọn 1 trung đội Mỹ, 2 trung đội ngụy, chỉ sống 1 tên, vọt xuống bờ sông trốn thoát. Ta còn bắt sống 9 tến, sau đó bàn giao trận địa, chiến trường cho du kích Cẩm An.

Khi tiếng pháo Đêm Giao thừa nổ vang, cuộc Tổng tiếng công và nổi dậy tại Hội An bắt đầu. Tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn 3 của Mặt trận 4 Quảng Đà tấn công hướng đông bắc nội ô. Chiến sự tại khu Chi Lăng và tiểu đoàn Công Binh diễn ra rất quyết liệt. Quân địch dựa vào hệ thống bố phòng, công sự kiên cố, dùng hỏa lực đánh trả các đợt xung kích của ta. Sau khi vượt qua được các chiến trận vòng ngoài, quân ta dần tiến đánh vào trung tâm chỉ huy khu tỉnh đường, làm chủ khu vực hành chính (từ Bệnh viện Hội An chạy dọc đường Trần Hương Đạo, Lý Thường Kiệt bọc xuống Sơn Phong ngày nay). Toàn khu tỉnh đường Quảng Nam chìm trong biển lửa, tên tỉnh trưởng bỏ chạy. Trên các hướng Duy Xuyên, Điện Bàn, Đà Nẵng tiếng pháo, tên lửa cũng rền vang. Nhiều kho bom đạn xăng dầu của kè thù bốc cháy, rực cả chiến trường.

Các “chiến sỹ” tiểu đoàn 2, V25 thăm tỉnh đường Quảng Nam trong chiến dịch Xuân 68- Ảnh: Minh Anh

Trong lần cùng các đồng đội tiểu đoàn 2, V25 thăm lại địa điểm chiến trận xưa – Trung tâm chỉ huy của địch tại khu vực Khách sạn Hội An ngày nay, ông Đinh Công Còn, khi ấy là chiến sỹ 18 tuổi, trực tiếp đánh trận giao thừa Mậu Thân tại địa điểm này hồi tưởng: Xuân 68, Tiểu đoàn 2 trực tiếp đánh vào tỉnh đường Quảng Nam. Diễn biến từ khi mới nổ súng đến sáng ngày rất ác liệt. Ở đây, tỉnh đường Quảng Nam, đêm Mậu Thân gần 12 giờ, pháo giao thừa Hội An đốt ghê lắm, đón giao thừa mà. Hồi nớ bộ đội nằm dọc ngoài, tiểu đội trưởng lệnh thôi cho nổ súng trước 15 phút, vì pháo đốt lên là sáng ra, bộ đội mình sợ lộ mà. Bộc phá ống, gài vô thì nổ, từng đại đội lên cửa mở. Đại đội 1 và đại đội 2 đánh tỉnh đường, tiểu khu, còn đại đội 2 và đại đội 3 đánh Công Binh. Tiểu khu bắn ra xối xả, chịu không nổi, từ đó phải bò miết qua sân vận động, rồi mới vô tiếp cận, phát triển đánh. Hồi nớ anh đại đội trưởng điện là mình đã chuẩn bị chiếm được tỉnh đường, đề nghị Ban Chỉ huy tiểu đoàn vào trận địa chỉ huy luôn.Lúc đó tỉnh trưởng Nguyễn Duy Hinh bỏ chạy xuống biệt kích Tây Hồ. Trong đêm mùng 1, anh em ở đây đã bắt sống được 70 tên và ở tỉnh đường chiếm được quân cảnh tư pháp, bắt đầu đánh lên tiểu khu. Từ 4 đến 5 giờ, toàn bộ Ban Chỉ huy tiểu đoan vô chỉ huy trận địa ở đây.”

Trong khi các đơn vị bộ đội của tỉnh nổ súng ở Công Binh và Chi Lăng thì bên ngoài, các đại đội của thị xã đánh vào các vị trí địch, nhanh chóng làm chủ địa bàn, bắn tín hiệu cho đoàn quân khởi nghĩa cánh nam xuất kích. Cả rừng người cấp tốc chia thành từng tốp, chèo ghe vượt sông thoăn thoắt. Đồng bào hò reo phá khu dồn, kêu gọi quỵ quân ngụy quyền đầu hàng, truy bắt bọn ác ôn. Du kích các xã Cẩm Thanh, Cẩm Kim, Cẩm Hà, Cẩm An ở nhiều hướng tiến vào chặn đánh, bao vây, tiêu diệt địch. Lực lượng chính trị quần chúng gần 12 ngàn người từ nhiều mũi, mang theo gậy gộc, dao rựa, cờ đỏ, băng rôn tiến thẳng vào nội ô.

Qua đợt Tổng tiến công và nổi dậy đêm giao thừa xuân Mậu Thân, ta đã tiêu diệt và bắt sống 732 tên, thu và phá hủy nhiều vũ khí, phương tiện, chiếm giữ các vị trí quan trọng trong nội ô suốt hơn 1 ngày.

Hồi ức về tinh thần chiến đấu của quân và dân trên chiến trường Hội An vào đêm giao thừa cách đây 50 năm trước, ông Huỳnh Phước Cư, nguyên là Chính trị viên Thị đội Hội An, trong trận Xuân Mậu Thân 1968 là Chính trị viên Đại đội đặc công, phiên hiệu C2, của Thị đội Hội An nói:

“Sau khi có mệnh lệnh tổng khởi công xuân 68 này thìkhí thế phong trào của quân và dân Hội An mọi người nô nức, trông đến trận đó xuống đường theo bộ đội. Cho nên các tầng lớp nói chung, từ già tới trẻ, ai nấy cũng rộn ràng, khí thế, sẵn sàng chuẩn bị, sẵn sàng dân công hỏa tuyến, chị em phụ nữ tóc dài, thiếu nhi, nói chung làng xóm van người, tập trung hết vào chiến dịch.

Như vậy, 50 năm qua đi nhưng trong ký ức của những người trực tiếp tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân vẫn còn hiện nguyên hào khí, tinh thần chiến đấu và những chiến công vẻ vang của các lực lượng vũ trang và quần chúng nhân dân phố Hội. Chúng ta nhớ về những trang sử vẻ vang ấy để mãi mãi tri ân và bồi dưỡng lòng yêu nước, đóng góp sức mình cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trên chặng đường mới, hôm nay và mai sau.

Lê Hiền