10 năm Khu sinh quyển CLC-Hội An: Hiệu quả từ những mô hình sinh kế

Sau 10 năm Cù Lao Chàm – Hội An được công nhận là Khu dữ trữ sinh quyển thế giới, nhiều mô hình sinh kế cộng đồng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân trong khu sinh quyển.

Du lịch sinh thái cộng đồng Cẩm Thanh- Ảnh: Quốc Hải

Những ngày đầu năm mới, nông dân Lê Nhương ở thôn Thanh Đông xã Cẩm Thanh bận bịu với đoàn khách đến từ Hà Nội. Vừa sản xuất rau hữu cơ, ông vừa làm hướng dẫn viên hướng dẫn du khách trồng rau và tham quan cụm di tích quanh làng.

“Tôi là người nông dân trực tiếp tham gia tour du lịch cồng đồng này. Phát triển du lịch cộng đồng đem lại lợi ích cho nông dân trong khu vực, kể cả bản thân và gia đình có thêm thu nhập tăng thêm trong phần sản xuất nông nghiệp. Mô hình phát triển phù hợp với địa phương, chủ trương của thành phố là phát triển du lịch cộng đồng, quan tâm đến đời sống của bà con nông dân” – Ông Lê Nhương, chia sẻ.

Nhiều năm qua,với lợi thế về cảnh quan, các hệ sinh thái, tính đa dạng sinh học tại khu vực rừng dừa nước, người dân địa phương đã phát huy thế mạnh và sức cạnh tranh trong việc tổ chức các dịch vụ du lịch sinh thái gắn liền với thiên nhiên và văn hóa của một vùng đất giàu tiềm năng và truyền thống văn hóa lịch sử. Mô hình du lịch sinh thái cộng đồng trong rừng dừa nước Cẩm Thanh đã và đang tạo sinh kế bền vững.

Không những thế, sau 10 năm được cộng nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, loại hình du lịch cộng đồng phát triển mạnh mẽ  là mô hình lưu trú trong nhà dân. Tại các làng quê sinh thái và trong khu phố cổ, mô hình lưu trú trong nhà dân được cộng đồng chú tâm phát triển. Đây là một nét độc đáo trong chiến lược thu hút và tăng giá trị trải nghiệm của khách khi đến với Khu sinh quyển. “Tôi trở lại lần thứ 2 vì khung cảnh nơi đây quá tuyệt vời. Còn Hội An là một nơi yên lành đến lạ, tôi thích nơi này với cuộc sống bình an, con người thân thiện”– Bà Daniel – Du khách Canada lưu trú tại một homestay ở Cẩm Châu, chia sẻ:

Cùng với việc củng cố hoạt động của các tổ cộng đồng, tạo sinh kế bền vững, chính quyền và các doanh nghiệp địa phương đã tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, du lịch mang tầm quốc gia và quốc tế như Cuộc thi Hợp xướng quốc tế, Festival ẩm thực quốc tế, Festival Tơ lụa Châu Á, giao lưu văn hóa Nhật Bản, Hàn Quốc, CHLB Đức,… Đặc biệt, tại các làng nghề truyền thống, nơi lưu giữ các tri thức dân gian, hàng loạt sản phẩm du lịch ra đời như “Một ngày làm nông dân” làng rau, làng chài, làng gốm, làm lồng đèn, lễ hội quật Cẩm Hà, lễ hội bắp nếp Cẩm Nam,…

Thực tế, khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An được xem là một điểm du lịch quan trọng trên tuyến hành lang di sản Hội An – Mỹ Sơn – Cù Lao Chàm. Nằm cuối dòng sông Thu Bồn, thành phố Hội An được thừa hưởng sự đa dạng các hệ sinh thái vùng cửa sông, ven bờ và hải đảo. Các bãi sậy, cồn cát, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô, quần cư rong biển, rừng nguyên sinh đảo Cù Lao Chàm, cũng như cảnh quan trên cạn và dưới nước đã và đang mang lại cho Hội An – Cù Lao Chàm một sự giàu có các dịch vụ sinh thái, tạo tiền đề phát triển kinh tế xã hội địa phương, đặc biệt là hình thức du lịch sinh thái của cộng đồng.

Tour câu cá và khám phá san hô ở Thôn Bãi Hương – Cù Lao Chàm- Ảnh: Quốc Hải

Để xây dựng các mô hình du lịch, địa phương và các ngành chức năng đã tổ chức tập huấn cho cộng đồng các kỹ năng tổ chức dịch vụ du lịch, đăng ký kinh doanh, hướng dẫn viên, tìm hiểu văn hóa, lịch sử địa phương,… Nhiều tổ cộng đồng đã được thành lập, từ cộng đồng “nói không với túi ni lông” khởi đầu tại đảo Cù Lao Chàm đến việc phân loại rác tại nguồn trên toàn thành phố đã góp phần gìn giữ môi trường sanh xạch đẹp, tạo được sự cảm mến và ấn tượng cho du khách.

Tiếp đó, với sự tài trợ của quỹ môi trường toàn cầu, Chương trình rừng ngập mặn cho tương lai, người dân Cù Lao Chàm đã tự đứng ra thành lập Tổ cộng đồng tham gia phục hồi tự nhiên và khai thác bền vững cua đá dưới sự quản lý của chính quyền và sự tư vấn của các nhà khoa học và cơ quan chuyên môn. Đến nay, sản phẩm cua đá Cù Lao Chàm được niêm yết giá bán ra thị trường và được tuân thủ qui trình khai thác và quản lý rất chặt chẽ.  

Còn có một mô hình đầu tiên của Việt Nam trong việc giao quyền quản lý, khai thác và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cho cộng đồng, đó làmô hình Tiểu khu đồng quản lý Bảo tồn biển thôn Bãi Hương. Thành lập từ đầu năm 2011 đến nay, cộng đồng thôn Bãi Hương đã được tập huấn, đào tạo về các kỹ năng truyền thông, kỹ năng làm du lịch sinh thái, đặc biệt là làm chủ được qui trình phục hồi san hô cứng bằng phương pháp tách ghép tập đoàn.

Ông Trần Hoàn – Phó Ban quản lý Tiểu khu đồng quản lý Bãi Hương – Cù Lao Chàm cho rằng, phải giữ gìn đa dạng hệ sinh thái mới có thể khai thác đạt hiệu quả bền vững:“Giữ được rạn san hô thì du khách mới đến tham quan, du lịch. Thứ hai là bảo vệ được nguồn lợi thủy sản. Khi bảo tồn thì có lợi ích cho bà con về lợi ích kinh tế, bà con sẽ tích cực tham gia bảo tồn”.

Có thể thấy, sau 10 năm được UNESCO công nhân danh hiệu, Ban Quản lý Khu sinh quyển đã cùng với cộng đồng thực hiện tốt các kế hoạch bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế xã hội, phát triển du lịch, đồng thời phát triển kinh tế thủy sản theo hướng tiếp cận bảo tồn hệ sinh thái tối ưu. Ba trụ cột quan trọng tạo lập giá trị đặc trưng độc đáo của Khu sinh quyển là tài nguyên và sinh cảnh thủy sinh biển, tài nguyên và sinh cảnh rừng tự nhiên, phong phú các di sản văn hóa bản sắc phố cổ và làng chài trên đảo, ngày càng được bảo tồn, tôn tạo và gia tăng quảng bá.

Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố – Trưởng Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An cho biết, như sau: “Đã có những bước chyển mình tốt trong phát triển KTXH. Thông qua phát triển du lịch, đến bây giờ đời sống và thu nhập của bà con trên đảo nằm trong nhóm cao nhất của Quảng nam. Bên cạnh sự phát triển kinh tế cũng như sự thịnh vượng giàu có của người dân thì công tác bảo tồn trong Khu sinh quyển được đặc biệt quan tâm”.

Có thể khẳng định, sau 10 năm Cù Lao Chàm – Hội An được công nhận là Khu dữ trữ sinh quyển thế giới (2009-2019), nhiều mô hình sinh kế cộng đồng đã mang lại lợi ích thiết thực cho người dân trong khu sinh quyển, các giá trị đa dạng sinh thái và con người được bảo tồn và phát huy, góp phần xây dựng Hội An -Thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch./.

Quốc Hải