Năm Dần  nói chuyện…Cọp

Hội An có một đình làng, nằm ở phường Tân An mà theo Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản văn hóa, đây chính là đình làng thờ Thành hoàng và các vị thần bảo trợ cho làng Xuân Mỹ do dân làng góp công, góp của dựng nên từ đầu Thế kỷ 17. Nhờ được người dân thường xuyên chăm sóc, trùng tu nên ngôi đình khá khang trang, vững chãi. Điều thú vị là tất thảy người Hội An đều gọi di tích này bằng cái tên dân dã: miếu Ông Cọp. 

Miếu Ông Cọp ở Tân An

Gọi tên như vậy vì tấm bình phong trước miếu có đắp nổi hình con Cọp đang giương nanh, múa vuốt, thể hiện uy quyền của Chúa Sơn lâm. Từ hình tượng Cọp mà gọi thành tên. Cách lý giải này đơn giản và có tính thuyết phục. Tuy nhiên, theo các bô lão khối Xuân Mỹ thì gọi là miếu Ông Cọp vì có truyền thuyết cho rằng: Ngày xưa, Xuân Mỹ là một ấp nhỏ nằm trong vùng đất lâm sa xứ (đất cát và rừng), dân cư thưa thốt, cây cối um tùm. Ngày nọ, có một con cọp bị thương từ đâu chạy đến Xuân Mỹ ẩn nấp, tự điều trị vết thương và không làm hại ai. Sau, do vết thương quá nặng, cọp chết. Dân trong làng chôn cất cẩn thận, thờ cúng chu đáo và gọi tên trang trọng là Ông Cọp. Khi miếu đưa vào sử dụng, gọi thành tên Miếu Ông Cọp. 

Miếu chia làm 3 gian. Gian giữa thờ thành hoàng và các vị bảo trợ cho làng. 2 gian bên thờ các bậc tiền, hậu hiền với các đồ án kiến trúc xây dựng, nghệ thuật trang trí, hoành phi câu đối ấn tượng. Miếu nằm giữa khu dân cư, không có bất cứ hoạt động gì liên quan đến mê tín dị đoan nhưng theo người dân thì miếu linh lắm. Hàng ngày, người buôn bán đều đến thắp hương cầu cho mua mau bán đắt. Có ai tranh cãi lại cùng dắt nhau đến trước miếu nhờ chứng giám, phân định. Những kẻ hung dữ mỗi khi đi qua miếu cũng e dè, lo sợ mà tự điều chỉnh mình. 

Miếu Ông Cọp ở Tân An

Các lão niên đứng chủ tế ở miếu Ông Cọp như cụ Đỗ Chơi cho biết: “Ngày trước, dân địa phương đóng góp cúng Xuân Thu nhị kỳ mỗi năm nhưng sau này chỉ cúng vào dịp tế Xuân cầu an, ngày 18 tháng giêng, cầu cho Quốc thái  dân an, phong điều vũ thuận, xóm làng bình yên, kinh tế phát triển, đời sống ấm no hạnh phúc…”

Vùng dân cư ở miếu Ông Cọp, nổi bật một nét ứng xử rất hay: Cứ dịp tế Xuân, khi cờ xí tung bay, chiêng trống nổi lên, nhân dân lại tự nguyện tìm đến góp kinh phí cho việc cúng miếu, các lão niên trong Ban trị sự không phải mang sổ đến  từng nhà vận động. Một số doanh nhân còn mang heo quay đến phụng cúng. 

Điều ít người biết là ở Hội An có đến…3 miếu Ông Cọp, cách nhau không xa lắm. Miếu chính là miếu đang đề cập. Miếu thứ hai, tọa lạc tại Khối Xuân Quang (cũ), cũng phường Tân  An. Còn miếu thứ 3 nằm ở khối Phong Hòa, phường Sơn Phong. 3 miếu đều cùng nằm ở vùng đất cát mà người xưa thường gọi “Bạch sa hổ bì  xứ” (vùng đất cát trắng lại có da hổ). Chính trong lời cáo mỗi khi dân cúng tại cả 3 miếu đều cáo: Đây là “Xứ bạch sa hổ bì”. Điều thú vị là mỗi kỳ cúng, miếu Ông Cọp luôn cúng trước, 2 miếu kia cúng sau. Và khi một trong 3 miếu nổi trống chiêng cúng tế thì đại diện 2 miếu còn lại đều cử đại diện về góp dự.

Miếu Ông Cọp ở Tân An

Khi được hỏi về miếu, ông Phan Anh Đoàn, 68 tuổi, cư dân địa phương, tham gia vào Ban tế lễ, vui chuyện: “Khi xưa, lúc tôi còn nhỏ, ấn tượng nhất là sau khi cúng, có tổ chức tục rước Long Chu, mà là Long Chu chạy. Từ miếu Ông Cọp Long Chu được các thanh niên trong làng vác chạy quanh xóm. Lúc Long Chu chạy quanh xóm cũng là lúc các nhà có con khó nuôi cầm roi dâu quất vào các góc khuất, ý là để trừ tà ma, ôn hoàng, dịch lệ rồi chờ khi Long Chu chạy qua sẽ ném cây roi vào đó. Đích đến là ao làng. Nơi đó, Long Chu được thả xuống và đốt cháy, hàm ý tống tiễn tà ma.. Trước khi Long Chu bị đốt, đám trẻ con nhanh chân chạy đến vặt một chiếc râu hay một chút vảy Long Chu mang về cho mẹ. Mẹ may chiếc túi nhỏ, bỏ râu Long Chu vào đó làm bùa cho trẻ con đeo trước ngực để trừ tà ma, không đau ốm. Ngày nay, tục rước Long Chu quanh các trục đường chính vẫn còn, thu hút đông đảo người dân dõi theo nhưng trẻ con không chạy theo xin râu, xin vảy nữa./- 

Miếu Ông Cọp ở Tân An

                                                                                                   LÊ VIẾT HAI