Đình Thanh Tam – di tích lịch sử ở Cẩm Thanh

Đình làng Thanh Tam (xã Cẩm Thanh) được xây dựng vào đầu thế kỷ 19, năm Thành Thái thứ 16 (năm 1807) nhằm làm nơi thờ phụng, tri ân các bậc tiền bối, có công lập làng lập ấp, khai cơ lập nghiệp.

Đình làng cũng là cúng tế, hội họp dân làng, bàn việc quốc thái dân an, gìn giữ giang sơn xã tắc, thuần phong mỹ tục, trao truyền đạo lý làm người – “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”.

Đình làng được hình thành với sự đồng lòng, thuận ý của bà con các tộc họ: Trần – Lê – Huỳnh – Võ  – Đỗ – Phan – Nguyễn do 7 vị đứng đầu chư tôn tộc chịu trách nhiệm tổ chức vận động bà con đóng góp kinh phí xây dựng.

Các gian thờ bên trong đình Thanh Tam- Ảnh: Đỗ Huấn

Khởi đầu, đình làng Thanh Tam được xây theo lối cổ 5 nóc, tiền đình hậu tẩm. Bên trong có 4 hàng cột chạm trổ rất công phu, hậu tẩm có 3 gian. Gian giữa thờ tiền hiền các chư tộc phái có công khai cơ lập nghiệp, xây nên làng Thành Tam. Tả ban thờ những vị có công của chư tộc. Hữu ban thờ những vị oan hồn uổng tử của các vị tộc phái trong làng. Phía trên nóc đình có gắn “Lưỡng long tranh châu”, đuôi các mái đình có gắn giao lá trông rất nghiêm trang, đẹp mắt.

Mặt tiền đình làng Thanh Tam hướng về phía Tây Nam, theo hướng sông Thu Bồn chảy ra biển Cửa Đại. Trước cổng tam quan đình làng có hàng cây mù u. Trong sân đình có trồng 2 hàng phượng vĩ. Trước sân đình, gần cổng ra vào có bức bình phong. Mặt trước bình phong có hình chú hổ, sau bình phong là không giạn cúng tế âm linh, thành hoàng bổn xứ.

Trải qua những năm tháng lịch sử với những thăng trầm của đất nước, quê hương, đình làng Thanh Tam luôn gắn với những chứng tích của vùng đất và con người Cẩm Thanh. Nơi đây, từ đầu thế kỷ 20 vào những năm đầu cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước, đã trở thành nơi quy tụ của những nhân sĩ yêu nước chống áp bức bóc lột của chế độ thực dân phong kiến. Đỉnh cao là sự kiện đấu tranh dũng cảm, mưu trí, kiên cường của người dân Cồn Kiện (hay còn gọi là cồn Thuận Tình) năm 1943 chống bọn quan lại triều đình, không cho chúng lấn đất, giành dân.

Đến năm 1945, đình làng là nơi tập hợp, tụ họp dân chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng CSVN – chi bộ Khu Đông lúc bấy giờ để nổi dậy khởi nghĩa, giành lại chính quyền về tay nhân dân, góp cùng nhân dân Hội An làm nên thắng lợi cuộc khởi nghĩa Mùa Thu Tháng 8 lịch sử sớm so với cả nước. Vào những năm 1946 – 1947, đình làng Thanh Tam trở thành cơ quan tạm thời của Ủy ban kháng chiến hành chính Khu Đông. Trải 9 năm trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại và dưới sự lãnh đạo của Đảng CSVN, nhân dân làng Thanh Tam đã giở cột kèo của đình làng làm công sự chống giặc.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Cẩm Thanh trở thành nơi kẻ thù đánh phá ác liệt, đình làng Thanh Tam bị ném bom hủy phá nặng nề. Năm 1970, địch dùng nền của lăng đình làm tháp canh, án ngữ Quân giải phóng ở phía Đông Hội An.

Sau ngày giải phóng đất nước, thống nhất Tổ quốc, cùng với nhân dân Cẩm Thanh, bà con các chư tộc ở làng Thanh Tam cũng trở về làng xóm, bắt tay khai hoang vỡ hóa, phục hồi sản xuất, xây dựng quê hương. Đình làng Thanh Tam tiếp tục là nơi đi về hương khói, vọng nhớ, tri ân công đức tổ tiên, ông bà và bao lớp người đã hy sinh, cống hiến để mảnh đất này được trường tồn và từng ngày xanh tươi. Nhưng do bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh và thiên tai quá lâu, đình làng xuống cấp nghiêm trọng gần như toàn bộ.

Cắt băng khánh thành trùng tu di tích đình Thanh Tam (tháng 5/2018)- Ảnh: Đỗ Huấn

Được sự đồng ý của lãnh đạo Đảng, chính quyền, mặt trận, các ban ngành, đoàn thể của thành phố và xã Cẩm Thanh về chủ trương cũng như đầu tư một nguồn kinh phí thỏa đáng, Hội đồng các gia tộc và bà con nhân dân làng Thanh Tam trước đây (nay là thôn Thanh Tam Đông và Thanh Tam Tây, xã Cẩm Thanh) dù đang sống xa quê hay cư trú tại quê nhà, đã đóng góp tiền bạc, công sức tổ chức trùng tu, tôn tạo và phục dựng hoàn chỉnh khang trang ngôi đình làng thân thương và yêu dấu của mình. Đó cũng là nghĩa cử để một lần nữa tưởng nhớ công đức bao la trời biển của tổ tiên, ông bà và nhắc nhở, răn dạy cháu con biết ơn các bậc tiền bối đã có công khai khẩn lập nghiệp để con cháu có được cuộc sống ấm no, hạnh phúc và đang từng ngày đổi mới như hôm nay. Tổng kinh phí từ nguồn hỗ trợ của UBND thành phố cùng với sự đóng góp của nhân dân khoảng 2 tỷ đồng đã được đầu tư trùng tu, phục dựng lại ngôi đình theo cấu trúc xưa. Toàn bộ bên trong ngôi đình được làm bằng gỗ, lợp ngói âm dương như cũ. Đình có diện tích khoảng 150m2, tọa lạc trên diện tích gần 2.000m2. 

Chỉ với một thời gian ngắn chính thức được khánh thành – an vị và đưa vào cúng viếng (đầu tháng 5/2018) nhưng đình làng Thanh Tam (Cẩm Thanh) đã tạo ra giá trị giáo dục đạo đức, văn hóa sâu sắc, càng làm cho mỗi người dân nơi vùng quê cửa sông ven biển Cửa Đại – Hội An này có dịp trân quý hơn giá trị của cuộc sống độc lập tự do mà biết bao người con Việt Nam và người dân Cẩm Thanh đã hy sinh, cống hiến mang lại.

Đỗ Huấn