8 năm kể từ khi được công nhận là Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới, Cù Lao Chàm đã có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đang đứng trước những áp lực, đòi hỏi sự nỗ lực hơn nữa của chủ sở hữu và sự hợp tác, hỗ trợ tích cực hơn từ nhiều phía. Đó là thông điệp vừa được đề cập trong dịp TP tổ chức kỷ niệm 8 năm Khu Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An.
Khi UNESCO công nhận là Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới, Cù Lao Chàm – Hội An đã hòa vào mạng lưới 9 Khu Dự trữ Sinh quyển tại Việt Nam và 669 Khu Dự trữ Sinh quyển tại 120 quốc gia trên thế giới. Có thể nói, đây là danh hiệu quý giá và là sự ghi nhận của UNESCO đối với những nỗ lực không mệt mỏi của cộng đồng, chính quyền, của các chuyên gia nghiên cứu, các tổ chức trong và ngoài thành phố đối với công cuộc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn của vùng đất này. Trong số các Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới tại Việt Nam, Khu Dự trữ Sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO đánh giá là một minh chứng điển hình, rõ nét, nổi bật nhất về sự giao thoa, hài hòa giữa thiên nhiên và con người.
Du khách tận hưởng không gian mát lành ở đảo Cù Lao Chàm- Ảnh: Lê Hiền
Qua 8 năm, thương hiệu, tiếng tăm “đảo ngọc” Cù Lao Chàm – Hội An đã bay xa, ngày càng được nhiều bạn bè trong nước và quốc tế biết đến, lựa chọn làm điểm đến hấp dẫn trong các hành trình du lịch. Điều đó đã tạo cơ hội cho cộng đồng cư dân Cù Lao Chàm phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, rời biển lên bờ làm du lịch nhưng cũng tạo ra nhiều áp lực đối với Khu Dự trữ Sinh quyển. Những tác động trực tiếp từ hoạt động và nhu cầu sử dụng thực phẩm (nhất là hải sản) của du khách đã vượt quá giới hạn chịu đựng của môi trường, các hệ sinh thái và tính đa dạng sinh học. Trong khi đó, các giá trị tài nguyên trong Khu Dự trữ Sinh quyển luôn bị ảnh hưởng bởi nhiều tác động, nguy cơ của thiên nhiên, như bão tố, ô nhiễm môi trường, các mối đe dọa đối với các hệ sinh thái nhạy cảm tại vùng cửa sông, vùng bờ và hải đảo… Sự lắng tụ trầm tích, ngọt hóa đã tẩy trắng và làm chết nhiều san hô, suy giảm diện tích thảm cỏ biển, ảnh hưởng đến kích thước, chất lượng và quần xã sinh vật sống cùng. Bên cạnh đó, rừng dừa nước Cẩm Thanh, hệ thống cồn bãi tự nhiên và các hệ sinh thái quan trọng khác thuộc vùng đệm của Khu Dự trữ Sinh quyển cũng đang chịu sức ép từ việc xây dựng hạ tầng, phát triển dịch vụ du lịch tự phát. Những tác động khác trên toàn lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn đang gây xáo trộn lớn về chất lượng môi trường, các sinh cảnh, tính đa dạng sinh học và đặc biệt là mất cân bằng và tính liên kết sinh thái giữa các vùng chức năng trong Khu Dự trữ Sinh quyển. Đó là chưa kể, các hệ sinh thái còn chịu sức ép rất lớn từ việc phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng của địa phương và quốc gia. Nhận diện những thách thức này, 8 năm nay, chính quyền TP đã tìm cách tiếp cận mới để hoạch định chiến quản lý tài nguyên trong Khu Sinh quyển. Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND TP, kiêm Trưởng Ban Quản lý Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An nói: Trước cơ hội và thách thức đối với công cuộc bảo tồn các giá trị và phát huy danh hiệu Khu Dự trữ Sinh quyển, trong 8 năm qua,chúng ta đã lựa chọn các cách tiếp cận phù hợp như: tiếp cận hệ sinh thái, tiếp cận quản lý tổng hợp vùng bờ, tiếp cận lưu vực sông để điều phối các hoạt động theo mô hình: Tư duy hệ thống – Qui hoạch cảnh quan – Điều phối liên ngành và – Kinh tế chất lượng mà Ủy ban quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển đề xuất. Chính quyền, nhân dân thành phố Hội An đã hoạch định rõ định hướng chiến lược, kế hoạch quản lý tài nguyên của Khu sinh quyển theo cơ chế đồng quản lý và chỉ đạo các cơ quan, ban ngành, địa phương thành phố tăng cường sự phối hợp nhằm bảo tồn hiệu quả và phát huy danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển mà chúng ta đã rất nỗ lực mới có được.”
Du lịch phát triển tạo ra nhiều áp lực cho Cù Lao Chàm- Ảnh: Lê Hiền
Ngoài cách tiếp cận khoa học, trong chiến lược phát triển Cù Lao Chàm, chính quyền thành phố cho rằng việc truyền thông, quảng bá, giới thiệu để nâng cao nhận thức cộng đồng về những giá trị của Khu DT Sinh quyển là việc hết sức cần thiết. Không phải ngẫu nhiên mà trong dịp sinh nhật lần thứ 8 của Khu DTSQ mới đây, thành phố đã tổ chức nhiều hoạt động mang tính lan tỏa cảm hứng cộng đồng như cuộc thi “Thanh niên Hội An với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An”, cuộc thi viết chủ đề “Em yêu biển đảo quê em”, hay tôn vinh những tình nguyện viên tham gia tích cực trong công cuộc bảo tồn rùa biển, đặc biệt là hai cuộc thi ảnh nghệ thuật “Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An trong mắt tôi” và trao giải cuộc thi “Sáng tác biểu trưng (Logo) Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An”. Đã có hàng trăm tác giả trên cả nước quan tâm, cùng đưa ra ý tưởng qua việc xây dựng logo hoặc gửi tác phẩm ảnh dự thi. Anh Nguyễn Ngọc Hòa, một nhiếp ảnh đến từ Gia Lai, người vừa đoạt giải nhất cuộc thi ảnh nghệ thuật “Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An trong mắt tôi” cho rằng, quảng bá là một con đường “sáng” nhất để công chúng biết về giá trị và dành tình cảm cho Khu Sinh quyển. Anh Hòa cho rằng: “Mình nghĩ, với Cù Lao Chàm, việc quảng bá qua hệ thống hình ảnh và các phương tiện thông tin đại chúng khác là rất cần thiết. Một cuộc triển lãm với những tấm hình khác nhau sẽ giúp người xem dù bất cứ nơi đâu họ nhìn vào cũng thấy Cù Lao Chàm có cái này, cái khác, nhiều góc nhìn khác nhau. Chính điều đó càng làm cho mọi người càng theo dõi, muốn biết, muốn đến với Cù Lao Chàm và sẵn sàng tham gia các hoạt động liên quan đến Cù Lao Chàm”.
Chỉ còn 2 năm nữa – năm 2019, Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An sẽ tròn 10 tuổi. Đây sẽ là mốc thời gian quan trọng để nhìn nhận, đánh giá quá trình vận hành và phát triển, làm cơ sở để UNESCO xem xét việc duy trì danh hiệu và quảng bá hình ảnh Cù Lao Chàm – Hội An đến với toàn thế giới. Tại Lễ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 8 của KDTSQ vừa mới đây, ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND TP, kiêm Trưởng Ban Quản lý Khu sinh quyển nói:
“Trong thời gian đến, chúng ta cần nỗ lực hơn nữa, nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng cần xác định được vai trò, nhiệm vụ của mình, cùng nhau hợp tác, song hành trên mọi phương diện, trong mọi hoạt động, tiếp tục góp sức vào công cuộc chung đó là bảo tồn các giá trị, tài nguyên của khu sinh quyển, làm nền tảng cho sự phát triển sinh kế cộng đồng, hướng tới một nền kinh tế xanh, phát triển bền vững cho toàn thành phố Hội An”.
Như vậy có thể thấy, dù còn nhiều thách thức nhưng chính quyền thành phố Hội An đang quyết tâm nỗ lực để duy trì và phát huy danh hiệu khu Dự trữ Sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An. Bởi đó là một trong những định hướng chiến lược bền vững, lâu dài của thành phố trong quá trình xây dựng và phát triển thành phố.
Lê Hiền