Trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 20 năm Đô thị cổ Hội An, Khu đền tháp Mỹ Sơn được công nhận là Di sản văn hóa thế giới và 10 năm Cù Lao Chàm – Hội An được công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới do UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức tại Mỹ Sơn tối 8.9.2019, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nhắc lại giải thưởng vinh dự là Hội An được tạp chí du lịch danh tiếng hàng đầu thế giới – Travel and Leisure bình chọn là thành phố du lịch quyến rũ, tuyệt vời nhất thế giới và trước đó cũng đã được Mạng Tin tức Truyền hình Cáp (CNN) của Mỹ đã chọn Hội An là một trong những đô thị cổ đẹp nhất và là địa điểm lãng mạn nhất thế giới ngay trước ngày lễ tình nhân Valentine 2019. Và càng trở thành điểm đến vươn tầm thế giới khi Hội An là điểm du lịch Việt Nam đầu tiên được Google Doodle vinh danh vào đầu tháng 7 vừa qua.
Cảnh “Đêm phố cổ”- Ảnh: Đỗ Huấn
Có được những vinh danh đáng tự hào này, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, đó là bài học kinh nghiệm quý trong chặng đường 20 năm qua. “Đó là sự nhận thức vai trò đặc biệt của di sản trong đời sống hiện tại; sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và địa phương; sự phát huy nội lực kết hợp với việc huy động sự ủng hộ của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có vai trò nổi bật của UNESCO…”
Phố cổ Hội An được các Tạp chí, Trang mạng du lịch nổi tiếng thế giới giới thiệu nằm trên bờ biển miền Trung Việt Nam, thuộc tỉnh Quảng Nam, là thiên đường cho những người yêu thích nhiếp ảnh, ẩm thực và kiến trúc. Nơi đây được thêm vào danh sách Di sản Thế giới của UNESCO năm 1999. Từng là trung tâm thương mại quan trọng trong nhiều thế kỷ, Hội An sở hữu những con đường nhỏ hẹp với các cửa hàng và dãy nhà cổ kính.
Phố cổ Hội An từ lâu đã luôn có một sức hút lạ kỳ đối với du khách trong và ngoài nước. Những góc phố rêu phong, những mái nhà xưa cũ, chùa Cầu như nét cong duyên dáng bắc qua một nhánh sông Hoài, những chiếc giếng nước cổ đã được sử dụng cách đây 3 thế kỷ… mỗi công trình di sản đều mang trong mình một vẻ đẹp riêng độc đáo. Cho đến nay, sự ảnh hưởng của nhiều nền văn hóa vẫn tồn tại trong nếp sống của người dân nơi đây. Đến với Hội An du khách sẽ được hòa mình vào không gian yên tĩnh của một trong những đô thị cổ còn sót lại ở Việt Nam, trải nghiệm và thưởng thức nhiều món ăn bình dị nhưng cũng đã nổi tiếng khắp nơi. “Hội An quá đẹp, con người thân thiện, thức ăn rất ngon, tôi yêu thích nơi này, nhiều du khách đã chọn Hội An để tham quan, trải nghiệm di sản văn hóa tiêu biểu này…”, chị Sabine Mensinh – du khách Hà Lan nói.
Nhìn lại thực tiễn, có thể thấy không nhiều những đô thị như Hội An, với diện tích nhỏ nhưng chứa đựng đến 2 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Trải qua thời gian, di sản văn hóa Hội An luôn là một “bảo tàng sống”, được bảo quản khá nguyên vẹn về cảnh quan, không gian kiến trúc và là nơi người dân vẫn sống cuộc sống đời thường với những phong tục, tập quán xã hội, sinh hoạt văn hóa truyền thống; giữ gìn sự độc đáo về văn hóa – sinh thái – nhân văn.
Phố cổ Hội An ven sông Hoài– Ảnh: Đỗ Huấn
Sau 20 năm Khu phố cổ Hội An được công nhận là Di sản văn hóa thế giới và 10 năm Cù Lao Chàm – Hội An được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Hội An đã trở thành một trong những trường hợp thành công nhất ở Việt Nam trong việc đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các di sản văn hóa, thiên nhiên và nâng cao chất lượng của cuộc sống người dân bằng định hướng phát triển du lịch. Lượng du khách trong nước và quốc tế đến với Hội An ngày một tăng nhanh. Năm 1999 chỉ có gần 100 ngàn lượt khách tham quan phố cổ thì đến năm 2018 đã tăng lên 2,3 triệu lượt khách. Năm 1999 chỉ có 17 cơ sở khách sạn, nhà nghỉ thì đến cuối năm 2018, toàn thành phố có tổng cộng 649 cơ sở lưu trú đang hoạt động với 10.575 phòng (đủ loại hình như: khách sạn, biệt thự, khu nghỉ dưỡng, homestay…), có khả năng đón khoảng 21.000 lượt khách lưu trú mỗi ngày. Tỷ trọng cơ cấu kinh tế của nhóm ngành DL-DV-TM chiếm hơn 71%. Đời sống kinh tế của người dân được phát triển và đi theo là mức hưởng thụ đời sống văn hóa tinh thần, phúc lợi xã hội của cả cộng động được thay đổi, nâng cao vượt bậc (thu nhập bình quân đầu người đạt gần 46 triệu đồng/năm)…
Tuy vậy, quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Hội An cũng đặt ra nhiều vấn đề bất cập và thách thức. “Đó là áp lực của vấn đề dân số, mật độ và thành phần dân cư trong đô thị tăng nhanh, khó kiểm soát, nhất là trong khu phố cổ. Và tác động mặt trái của đô thị hóa, phát triển dịch vụ du lịch gây nên tình trạng tranh mua, tranh bán, cò mồi, chen lấn. trưng bày hàng hóa lộn xộn phản cảm, kể cả những vấn đề liên quan đến giềng mối xã hội, con người… đang được đặt ra rất lớn. Những cơ sở hạ tầng không đáp ứng được với sự phát triển của du lịch, của dịch vụ. Và kể cả nguy cơ biến đối khí hậu!”, ông Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung tâm QLBTDSVH Hội An cho biết
Để bảo tồn và phát huy các giá trị di sản một cách bền vững, trong đó có đô thị cổ Hội An, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc xác định, cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, triển khai hiệu quả công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Đô thị cổ Hội An và hướng tới những mô hình tăng trưởng bao trùm trong việc phát triển du lịch gắn với giá trị di sản; luôn gắn việc giải quyết hài hòa giữa bảo vệ, phát huy giá trị di sản với việc nâng cao đời sống nhân dân, nhất là người dân sinh sống trong vùng di sản. “Chính điều này sẽ tác động tích cực trở lại đối với công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói.
Đỗ Huấn