Sự phát triển nhanh chóng các loại hình dịch vụ du lịch tại Cù Lao Chàm – xã đảo Tân Hiệp – TP. Hội An trong thời gian qua đã tác động không nhỏ đến môi trường tự nhiên. Nhiều “cảnh báo” đã được đưa ra nhằm hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới này.
Như chúng ta đã biết, sự phát triển mạnh mẽ ngành du lịch dịch vụ tại Cù lao Chàm ( xã đảo Tân Hiệp – TP. Hội An ) thời gian qua đã góp phần nâng cao chất lượng đời sống của người dân và diện mạo của cả vùng biển đảo. Doanh thu từ các hoạt động du lịch tại Cù Lao Chàm ngày càng tăng và chiếm tỷ trọng hơn 30% tổng doanh thu của các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch đã và đang tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và xã hội, làm suy giảm nghiêm trọng nguồn tài nguyên sinh quyển địa phương.

Phát triển du lịch tác động trực tiếp đến môi trường tự nhiên và xã hội- Ảnh: Quốc Hải
Ông Nguyễn Văn Dũng – Chủ tịch UBND thành phố trao đổi thẳng thắn đến sự bất cập về môi trường trên đảo như sau:“Cái bất cập chúng tôi đang lo hiện nay là vệ sinh môi trường. Một số cống xả nằm trong khu dân cư Bãi Làng chảy thẳng ra bờ biển, tạo thành vệt đen dài và có mùi hôi ở trước Bãi Làng. Chúng tôi chỉ đạo Phòng TN&MT ra phối hợp với xã Tân Hiệp xử lý.”
Không chỉ có thế, một số khu vực trên đảo hiện đang bị ô nhiễm, thậm chí, một số rạn san hô như tại Bãi Bấc đã bị chết và sóng biển đánh lên bờ cát. Theo Ban Quản lý KBT Biển Cù lao Chàm, các dấu hiệu về chất lượng nước của vùng cửa sông Thu Bồn – Hội An đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến Cù Lao Chàm, đặc biệt trong mùa mưa, bão. Hiện tượng nước ngọt, phù sa, rác thải đã có ảnh hưởng tăng dần tại các vùng rạn san hô. Thêm vào đó, việc đầu tư mở đường quanh đảo, xây dựng bờ kè, sửa chữa lại âu thuyền, các công trình hạ tầng và cả nhưng tour du lịch lặn ngắm san hô,…phần nào cũng đã ảnh hưởng đến cảnh quan của Cù Lao Chàm trong một thời gian nhất định.
Hiện nay, sản phẩm du lịch tại Cù Lao Chàm phong phú và được du khách ưa chuộng, tuy nhiên hơn 70% nguồn sản phẩm này lại hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn lợi đánh bắt biển và rừng; sản phẩm có nguồn gốc từ dịch vụ, chế biến, chăn nuôi, trồng trọt rất nghèo. Trong khi đó, tài nguyên biển và rừng dù phong phú về chủng loại nhưng hạn chế về số lượng.
Được biết, trước đây, sản lượng khai thác hải sản của Cù Lao Chàm khoảng hơn 1.500 tấn mỗi năm, nhưng sau khi có Khu BTB và du lịch sinh thái phát triển thì giảm còn 800 tấn mỗi năm. Để đáp ứng nhu cầu, người dân đa phần tập trung vào khai thác các sản phẩm phục vụ du lịch kể cả ở một số vùng ngư trường được bảo tồn, nơi có hệ sinh thái rạn san hô nhạy cảm. Trong bối cảnh đó, một số đối tượng nguồn lợi lại đang bị khai thác quá mức, khiến cho số lượng cá thể giảm dần, kích thước cá thể cũng nhỏ dần. Đây là thách thức lớn đối với nguồn lực tự nhiên phục vụ phát triển du lịch sinh thái lâu bền.
Thực tế diễn ra trong nhiều năm qua cho thấy, nhu cầu hưởng dụng tài nguyên thiên nhiên, tiêu thụ nguồn lợi sinh vật biển, sản phẩm rừng ngày càng gia tăng theo số lượng du khách đến thăm đảo đã tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái biển. Kết quả kiểm soát mới đây của Ban quản lý KBT Biển Cù lao Chàm cho thấy, độ phủ rạn san hô, mật độ cá rạn giảm dần; tình trạng khai thác một số đối tượng tài nguyên như Bào Ngư, điệp Quạt, ốc Vú Nàng, ốc Nón, Sao Biển, trai Tai Tượng, cá Cảnh hiện đang diễn ra khá phức tạp. Cùng với tình trạng khai thác khó kiểm soát của người ngoài địa phương, các nguyên nhân gián tiếp liên quan đến suy giảm nguồn lợi tại Cù Lao Chàm cũng bắt nguồn từ sự thiếu phối hợp trong quản lý và thiếu sự tham gia bảo vệ của cộng đồng, trong đó có các lực lượng chức năng như công an xã, biên phòng, kiểm ngư, dân quân xã và bảo tồn biển.
Phân tích của Ban Quản lý KBT Biển Cù Lao Chàm cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ và “ào ạt” du lịch sinh thái đã và đang gây nên một áp lực rất lớn về công tác bảo vệ môi trường nói riêng, bảo tồn đa dạng sinh học tại Cù Lao Chàm – Hội An nói chung.

Cần giữ vẻ nguyên sơ trên đảo- Ảnh: Quốc Hải
Đề cập đến hệ quả từ sự phát triển mạnh mẽ ngành du lịch Cù lao Chàm, Chủ tịch HĐND thành phố – Nguyễn Sự nói: “Phát triển du lịch dẫn đến hệ quả là môi trường thay đổi, kể cả về mặt xã hội và tự nhiên, ô nhiễm nhiều hơn. Khi phát triển du lịch, làm ra sản phẩm mới dẫn đến một điều là dân phá rừng, cây ngô đồng cũng là rừng. Sự phát triển nào cũng trả giá, nhưng tôi đề nghị các đồng chí ở Cù Lao Chàm và kể cả thành phố, phải thấy và lường hết được cái giá phải trả quát đắt trong tương lai.”
Như vậy, vấn đề đặt ra trước mắt cũng như lâu dài cho Cù Lao Chàm là phải đầu tư nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, phong phú lợi ích cho cộng đồng.Cùng với đó, phát huy lợi thế của du lịch cùng văn hóa và con người là những yếu tố quan trọng để tăng cường sự bảo vệ và phục hồi nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, phục vụ cho sự phát triển bền vững kinh tế xã hội của Tân Hiệp trong tương lai./.
Quốc Hải


