Theo xu thế phát triển, tại thành phố đang có rất nhiều dự án đầu tư tại các cồn bãi tự nhiên ven sông, ven biển. Việc đầu tư các dự án này có thể làm mất đi các sinh cảnh tự nhiên vốn rất yếu và mong manh.
Hiện nay, Thành phố Hội An đang nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa thế giới – Đô thị cổ Hội An và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An. Nghị quyết của Đảng bộ Thành phố cũng đã xác định, xây dựng Hội An theo định hướng sinh thái, văn hóa, du lịch, trong đó, yếu tố sinh thái được xác định là nền tảng và được bảo tồn nguyên bản để xây dựng “Thành phố sinh thái” vào năm 2030. Với định hướng này, Hội An đang chiếm được ưu thế trong việc thu hút khách đến với di sản bằng các giá trị thực, giá trị nguyên sơ và giá trị nguyên bản của thành phố cả về văn hóa và tự nhiên.
Hệ thống cồn bãi tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong sinh cảnh của Khu sinh quyển
Tuy nhiên, trên thực tế, tính tự nhiên hoang sơ vốn dĩ rất quí nhưng còn lại quá ít ỏi lại đang gặp quá nhiều khó khăn, thách thức từ thiên nhiên và con người. Trong hệ thống 9 Khu sinh quyển tại Việt Nam, Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An có diện tích nhỏ nhất (33.373 ha) và chỉ nằm vỏn vẹn trong địa giới hành chính của thành phố Hội An. Các hệ sinh thái hiện tại đang chịu tác động quá lớn từ hoạt động của con người suốt chiều dài từ thượng nguồn sông Vu Gia – Thu Bồn cho đến tận quần đảo Cù Lao Chàm. Hệ thống đập thủy điện bậc thang, việc khai thác rừng, khai thác cát, khoáng sản; sử dụng hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, chất thải sinh hoạt, chất thải thương mại, dịch vụ du lịch,… chính là nguồn phát thải, gây ô nhiễm và đang tạo ra áp lực rất lớn đối với khả năng chịu dựng của các hệ sinh thái.
Bà Trần Thị Hồng Thúy – Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn Biển Cù Lao Chàm cho biết: “Theo xu thế phát triển, tại thành phố đang có rất nhiều dự án đầu tư tại các cồn bãi tự nhiên ven sông, ven biển thuộc vùng đệm và kể cả vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển. Việc đầu tư các dự án này có thể làm mất đi các sinh cảnh tự nhiên vốn rất yếu và mong manh, mất dần các bãi đẻ tự nhiên, suy giảm sức khỏe các hệ sinh thái và tính đa dạng sinh học, liên lụy đến khu hệ cá vùng cửa sông, Khu bảo tồn Biển Cù Lao Chàm, vùng biển ven bờ của tỉnh Quảng Nam”.
Theo các nhà nghiên cứu, với xu thế này, Khu sinh quyển Cù Lao Chàm -Hội An sẽ khó thực hiện được sứ mệnh bảo vệ, phát huy giá trị tài sản của địa phương nhưng mang ý nghĩa toàn cầu như hiện nay.
Chính vì thế, nhiều năm qua, việc phân tích, xác định vai trò sinh thái, vai trò thủy văn, vai trò thổ nhưỡng của hệ thống cồn bãi tự nhiên trên vùng hạ lưu sông Thu Bồn thuộc vùng đệm của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An được xác định là vô cùng cần thiết và cấp bách. Các bên liên quan từ Trung Ương, Tỉnh, Thành phố và đặc biệt là các doanh nghiệp cũng đã có sự thảo luận để đạt được tiếng nói chung trong chiến lược phát triển bền vững thành phố Hội An. Trước đây, UBND thành phố phối hợp với UBQG Chương trình Con người và Sinh quyển MAB Việt Nam đã tổ chức đối thoại về “Vai trò sinh thái của hệ thống cồn bãi tự nhiên – Ứng xử các bên liên quan hướng tới phát triển bền vững thành phố Hội An”. Cuộc đối thoại đã bước đầu xác định thế mạnh về địa hình, tiềm năng sinh thái và tính đa dạng sinh học hạ lưu sông Thu Bồn, vùng cửa sông, vùng ven biển và quần đảo Cù Lao Chàm. Phân tích vai trò của hệ thống cồn bãi tự nhiên tại các dòng sông, vùng đất ngập nước, ven bờ biển thuộc Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An.
Một công trình đang đầu tư xây dựng trên Cồn Hến – Cẩm Nam- Ảnh: Quốc Hải
Là thành viên Ban cố vấn của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, ông Nguyễn Sự – Nguyên Bí thư thành ủy thành phố Hội An cho rằng: “Trong quá trình phát triển của thành phố hiện nay, vai trò của hệ thống cồn bãi gắn với các dòng song là tối ư quan trọng. Nếu làm cho dòng sông chết đi hoặc mất di các cồn bãi bằng những thảm bê-tông hoặc những nhà cao chọc trời thì cũng có nghĩa là giết chết tương lai Hội An”.
Ông Nguyễn Sự cũng đã đề cập đến mô hình tối ưu cho Hội An lựa chọn nhằm định dạng rõ hơn mục tiêu xây dựng Thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch trong bối cảnh hiện nay. : “Chúng ta cần phải hiểu thật kỹ từng chiều kích của thành phố và hiểu đầy đủ lịch sử- văn hóa của đô thị, đặc biệt là một đô thị di sản, đô thị sống như Hội An. Để chúng ta biết chậm lại, biết gạt bỏ những toan tính trọc phú, biết tiết chế những mục tiêu đầu tư hãnh tiến, không nên háo hức với những dự án hoành tráng quy mô mà phá vỡ đi không gian sống và ảnh hưởng môi trường tự nhiên. Nếu không, trong tương lai gần chúng ta phải trả giá đắt và sẽ bị “rơi tự do”. Quan điểm của tôi là vậy, đối với Hội An” – Ông Nguyễn Sự, nói.
Cần phải nhắc lại rằng, trong xu thế phát triển, hiện tại, thành phố Hội An đang có nhiều dự án đầu tư tại các cồn bãi tự nhiên ven sông, ven biển thuộc vùng đệm và vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển. Việc đầu tư các dự án này có thể làm mất đi các sinh cảnh tự nhiên vốn rất yếu và mong manh, mất dần các bãi đẻ tự nhiên, suy giảm sức khỏe các hệ sinh thái và tính đa dạng sinh học, liên lụy đến khu hệ cá vùng cửa sông, Khu bảo tồn biển đảo Cù Lao Chàm, vùng biển ven bờ của tỉnh Quảng Nam, khu vực duyên hải miền Trung do tính liên kết sinh thái, liên kết quần thể của các loài thủy hải sản./.
Quốc Hải