Di tích lịch sử cách mạng là một bộ phận quan trọng tạo thành di sản văn hóa Hội An. Dù rất đa dạng, phong phú về loại hình, mang đậm dấu ấn lịch sử qua các thời kỳ cần được phát huy giá trị đúng mức, đặc biệt là gắn phục vụ du lịch.
Theo thống kê chưa thật đầy đủ ở thời điểm hiện tại của Trung tâm QLBTDSVH Hội An, trên địa bàn thành phố có hơn 70 địa điểm là các di tích, dấu tích lịch sử cách mạng, được phân bổ đều khắp ở các xã phường. Trong đó, các di tích về thời kỳ tiền khởi nghĩa tập trung ở khu vực trung tâm thành phố, các di tích liên quan đến 2 thời kỳ kháng chiến chống ngoại xâm cứu nước phân bổ nhiều hơn ở các vùng ven.
Bộ phận di sản này bao gồm nhiều loại hình, thể hiện sự phong phú đa dạng trong các hoạt động của quân và dân địa phương qua các thời kỳ. Trong đó có những loại hình mang giá trị lịch sử cao và không phải địa phương nào cũng có. Nhiều di tích có niên đại rộng, bao quát các vấn đề lịch sử, liên quan đến nhiều hoạt động cách mạng, nhiều nhân vật có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của phong trào cách mạng, không chỉ ở Hội An mà còn ở phạm vi của tỉnh và cả nước. Không kể các di tích liên quan đến các phong trào Cần vương, Nghĩa Hội, Đông Du, Duy Tân; ở Hội An còn bảo tồn một số di tích, địa điểm liên quan đến thời kỳ tiền khởi nghĩa, thời kỳ vận động chuẩn bị thành lập Đảng, thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Quảng Nam, thành phố Hội An; hoặc gắn với các mốc lịch sử quan trọng như Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chiến thắng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ như: Nhà lao Thông Đăng, Nhà lao Hội An, căn cứ địa Xóm Chiêu, Rừng dừa Bảy mẫu Cẩm Thanh…

Rừng dừa Bảy mẫu Cẩm Thanh là di tích lịch sử cấp tỉnh- Ảnh: Đỗ Huấn
Điều dễ nhận thấy, các di tích lịch sử cách mạng ở Hội An thực sự là nguồn tư liệu thực địa quý giá ghi dấu quá trình đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ và xây dựng quê hương đất nước của quân dân địa phương, đồng thời mang ý nghĩa giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng sâu sắc đối với thế hệ trẻ. Ông Trần Văn An – PGĐ Trung tâm QLBTDSVH cho rằng: “Các di tích, dấu tích lịch sử cách mạng là một bộ phận quan trọng cấu thành di sản văn hóa Hội An, hay nói đúng hơn là tạo thành giá trị của di sản văn hóa Hội An. Qua các di tích, dấu tích này những người đương thời và những người đời sau có thể hình dung được phần nào sự hy sinh vô bờ bến cùng tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, dũng cảm của quân và dân Hội An qua các thời kỳ kháng chiến, từ đó tạo động lực tinh thần lớn lao, động viên mọi người vượt qua khó khăn, tiếp tục sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước”.
Trong nhiều năm qua chính quyền và nhân dân thành phố đã không ngừng nỗ lực, thực hiện nhiều việc làm thiết thực, cụ thể để góp phần bảo tồn và phát huy giá trị bộ phận di sản này. Khoảng gần 50 di tích lịch sử cách mạng đã được dựng bia lưu niệm, cắm mốc, khoanh vùng bảo vệ phục vụ công tác quản lý. Công tác sưu tầm, xác định địa điểm, tập hợp tư liệu, lập hồ sơ khoa học về các di tích được tổ chức thường xuyên và ngày càng thu đạt kết quả đáng phấn khởi. Việc đầu tư kinh phí tu bổ, trùng tu di tích cũng được duy trì thường xuyên với kinh phí tăng năm sau luôn cao hơn năm trước hàng tỷ đồng.

Hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử cách mạng Hội An- Ảnh: Đỗ Huấn
Tuy vậy, theo ý kiến của nhiều người thì việc phát huy giá trị các di tích lịch sử cách mạng để phục vụ du lịch trên địa bàn thành phố vẫn còn hạn chế và chậm được triển khai. Ý nguyện của nhân dân ở một số vùng ven là mong được chính quyền thành phố sớm khôi phục và đưa thêm một số di tích lịch sử cách mạng vào các tuyến tham quan để làm phong phú sản phẩm du lịch, thu hút du khách, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân. Bà Nguyễn Thị Lâm (ở thôn Trà Quế, xã Cẩm Hà) nói: “Di tích của cách mạng chưa được chú trọng lắm. Tôi nói ví dụ như rừng dừa Bảy mẫu – “Thuỷ bộ khinh binh thây phơi rừng dừa bảy mẫu”, hay là đất Trà Quế, là Nhà lao Thông Đăng ở trong nội thị, rất nhiều nơi có di tích lịch sử cách mạng cần suy nghĩ để có hướng vươn tới. Và như vậy nó mới sống, khu du lịch mới sống, mới vang tiếng. Đã vang tiếng rồi nên làm vang tiếng xa hơn”.
Cùng với di tích rừng dừa Bảy mẫu Cẩm Thanh bước đầu được phát huy nhờ gắn với tour du lịch Cẩm Thanh – làng quê sinh thái, hiện nay chính quyền thành phố đã chỉ đạo ngành chức năng và xã Cẩm Hà phối hợp triển khai lập phương án quản lý và phát huy du lịch đối với làng rau Trà Quế, trong đó có việc phục hồi một số hầm công sự trong khu vực để vừa tạo thêm một “địa chỉ đỏ” góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ vừa làm thành sản phẩm du lịch mới khi khách đến tham quan làng nghề truyền thống nổi tiếng này.
Đỗ Huấn


