Đừng để biến dạng cảnh quan làng quê sinh thái

Trước cơn lốc “đô thị hóa”, cảnh quan làng quê Hội An đang dần bị biến dạng. Nếu không kịp thời ngăn ngừa, chấn chỉnh thì vẻ đẹp truyền thống đặc trưng của những làng quê sinh thái này có nguy cơ mất hẳn…Vốn hình thành và phát triển từ một đô thị thương cảng cổ ở vùng “cửa sông, ven biển”, ngoài những đặc điểm chung như nhiều địa phương khác, làng quê Hội An còn có đặc trưng riêng: đó là phố trong làng và làng trong phố.

*Nét đặc trưng:

Ngoài các vùng quê sinh thái đặc trưng như rừng dừa ngập mặn Cẩm Thanh, cồn bãi lắng đọng phù sa Cẩm Nam, Cẩm Kim, các làng nghề đặc trưng như: mộc Kim Bồng, gốm Thanh Hà, rau Trà Quế, hoa – cây cảnh Cẩm Hà, Cẩm Châu, Tân An… Hội An còn có hệ sông ngòi, biển, đảo đa dạng sinh học, có ngư trường lớn với nhiều loại hải sản giá trị cao. Sản xuất và sản phẩm của ngành nông nghiệp, ngư nghiệp không chỉ phục vụ cho nhu cầu tự thân mà còn gắn với kinh tế du lịch – dịch vụ. Hơn thế, sự giao hoà, đan xen phong tục tập quán, nếp sống giữa người dân vùng nông thôn và vùng thành thị còn lưu dấu rõ nét trong đời sống hiện tại ở nhiều nơi…

Một góc Cù Lao Chàm nhìn từ trên núi- Ảnh: Đỗ Huấn

Nhiều năm qua, các vùng quê Hội An được quan tâm đầu tư đúng mức, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể, cơ sở hạ tầng phục vụ dân sinh kinh tế được xây dựng nhiều hơn, quy chuẩn cao hơn. Hầu như toàn bộ các trục đường giao thông, các tuyến kênh mương nội đồng đã được kiên cố hoá. Hệ thống ống cấp nước sinh hoạt được lắp đặt, cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt của nhân dân. Các tuyến kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn đã được xây dựng, nâng cấp đảm bảo ổn định đời sống cho dân cư dọc bờ sông và tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội. Vẫn thấp thoáng ẩn hiện bên những hàng phi lao, vườn cau, rặng dừa xanh tươi là bóng cây đa, bến nước, mái đình. Những lễ hội cầu ngư, cầu bông, giỗ tổ nghề mộc, tế tổ nghề gốm… vẫn được những người dân quê tổ chức hằng năm.

*Bị biến dạng:

Thế nhưng bên cạnh nhiều niềm vui vẫn còn không ít nỗi lo. Đáng lo hơn cả là tình trạng tự phát, thiếu qui hoạch hoặc qui hoạch không đồng bộ. Kiến trúc, xây dựng cũng thiếu định hướng, những ngôi nhà kiểu truyền thống, thuần Việt bên những hàng cau xanh, rặng dừa nước hay lũy tre làng ở Cẩm Thanh, Cẩm Nam, Cẩm Kim, Cẩm Hà… dần dần bị thay bằng những ngôi nhà bê tông cao tầng với đủ loại kiến trúc chắp vá, lai căng, xa lạ với không gian làng quê truyền thống. Thực tế là có một số vùng rất đẹp bây giờ bị bê tông hóa gần hết. Đã có những bức tường xây cao hơn nhà ở, làm phá vỡ và biến dạng rõ nét cảnh quan làng quê.

Cảnh sông nước vùng “cửa sông ven biển” Thu Bồn – Cửa Đại- Ảnh: Đỗ Huấn

Nói đến cảnh quan sinh thái làng quê Hội An cũng cần nói đến hệ sông nước, cồn bàu hiện có. Thực tế là do quản lý lơi lỏng một thời gian dài, ở các địa phương vùng “cửa sông-ven biển” như Cẩm Thanh, Cửa Đại, Cẩm An, Cẩm Châu… đã xảy ra khá nhiều trường hợp vi phạm luật đất đai với các hành vi: cơi nới lấn chiếm đất công, san lấp ao hồ làm nhà trái phép… để lại hậu quả nan giải. Tình trạng người nuôi trồng thuỷ sản tự ý be đắp ao hồ trong nhiều năm qua đã làm hệ thống sông lạch bị bồi cạn và lệch dòng chảy đáng kể. Kéo theo đó là sự ô nhiễm môi trường, sự hoang phí trong việc sử dụng khai thác đất cồn, gò ven sông; làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thuỷ sản phong phú đa dạng – những đặc điểm tạo nên vẻ đẹp du lịch sông nước, làng quê Hội An. Ngay ở đảo Cù Lao Chàm, tình trạng này cũng được ông Trần Văn An – PGĐ Trung tâm QLBTDSVH Hội An cảnh báo: “So với khảo sát trước đây, chúng tôi thấy một số vấn đề rất đáng báo động. Các thủy hệ như Khe Am ở Bãi Làng thì đã cạn, không còn nước và người ta xây một hồ chứa nhưng rác rất nhiều. Chúng tôi cũng thấy, một số con suối hiện nay đã bị mất rồi. Suối Tình giờ không phải là suối nữa mà giống như một bãi đá thôi. Các con suối ở gần khu dân cư trước đây nước chảy xõa rất đẹp nhưng hiện nay cũng chỉ là cái khe, không còn một giọt nước, rất nhớp. Đặc biệt, khu ruộng bậc thang trước đây có nhưng bây giờ cũng không thể tìm ra nữa. Không còn!”.

Trước những thời cơ phát triển của các vùng quê Hội An, đặc biệt là khi đã có cầu dân sinh nối liền Hội An qua Cẩm Kim – xã bên kia sông và điện lưới quốc gia kéo ra đảo Cù Lao Chàm sắp được hoàn tất, lãnh đạo thành phố cần tăng cường chỉ đạo và tiến hành đồng bộ các biện pháp nhằm giữ gìn cảnh quan sinh thái, khẩn trương “định vị” quy hoạch cho sự phát triển các vùng quê. Với điều chỉnh phân vùng phát triển Hội An thành 3 khu vực: Đô thị, Biển đảo và Làng quê, ông Trần Ánh – Phó Bí thư thường trực Thành ủy cho biết định hướng phát triển các vùng quê sinh thái ở Hội An:“Khu vực Biển đảo phát triển theo hướng bền vững bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tranh thủ các nguồn lực giải quyết căn bản hạ tầng thiết yếu, hoàn thiện các khu dân cư, chỉnh trang đô thị ven biển, xây dựng khu sinh thái hải đảo Cù Lao Chàm và khai thác hợp lý tài nguyên biển đảo để phát triển. Khu vực Làng quê, định hướng xây dựng các làng quê sông nước gắn với ngành nghề truyền thống, quy hoạch không gian phát triển kiến trúc, xây dựng đảm bảo phù hợp, không làm phá vỡ do tác động của quá trình đô thị hóa”.

Đỗ Huấn