Ngày 21/02/2025, trong khuôn khổ lễ bế mạc “Năm phục hồi đa dạng sinh học quốc gia, Quảng Nam – 2024”, UBND tỉnh Quảng Nam đã công bố Quyết định thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm theo Quyết định số 416/QĐ-UBND ngày 20/02/2025.
Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, TP.Hội An, thuộc phân hạng Khu dự trữ thiên nhiên được thành lập trên cơ sở kế thừa Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm và bổ sung hệ sinh thái rừng tự nhiên trên các đảo nhằm hướng đến việc quản lý tổng hợp, liên kết hệ sinh thái rừng và biển và ven bờ.
Ông Nguyễn Văn Vũ – Phó Giám đốc Ban quản lý Khu Bảo tồn biển Cù lao Chàm – Hội An cho biết, Khu bảo tồn thiên nhiên có địa giới hành chính thuộc xã Tân Hiệp, với tổng diện tích là 23.530 ha và được phân thành các phân khu chức năng gồm: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; phân khu phục hồi sinh thái; phân khu dịch vụ – hành chính và vùng đệm. Hệ thống 7 đảo gồm Hòn Lao, Hòn Cụ, Hòn Khô, Hòn Lá, Hòn Dài, Hòn Mồ, và Hòn Tai.
Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm sở hữu giá trị tài nguyên thiên nhiên vô cùng đa dạng và phong phú. Rừng đặc dụng với hơn 624 loài thực vật bậc cao có mạch đã được định danh, trong đó có nhiều loài thuộc nhóm nguy cấp quý hiếm và có giá trị làm thuốc (365 loài có giá trị làm thuốc/624 loài đã ghi nhận) và đặc biệt có 52 loài thực vật quý, hiếm, được ưu tiên bảo tồn, có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Bên cạnh đó, còn có sự đa dạng về các loài thú, chim, bò sát, lưỡng cư, côn trùng.
Hệ sinh thái biển ghi nhận sự đa dạng về các hệ động, thực vật biển như thảm cỏ biển, các khu hệ rong biển, rạn san hô, các loài thủy hải sản có giá trị như tôm hùm bông, tôm hùm đỏ,…
Ngoài ra, Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm còn sở hữu giá trị cảnh quan, giá trị tài nguyên nhân văn độc đáo và sự tham gia của cả cộng đồng trong công tác bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Nơi đây được xem là trung tâm kết nối, giao hòa giữa thiên nhiên, con người và văn hóa lịch sử, là điểm nhấn vô cùng quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển của khu vực.
Các yếu tố văn hóa, lịch sử nổi bật có thể kể đến bao gồm nền văn hóa từ xa xưa như: Sa Huỳnh, Champa, Đại Việt. Bên cạnh đó, với các di tích được khai quật đã chứng minh mối quan hệ, giao lưu giữa Cù Lao Chàm với các nước trong khu vực và là điểm neo đậu của các thương thuyền quốc tế trong hành trình con đường tơ lụa trên biển hình thành từ thế kỷ XIII…
“Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm thành lập với sứ mệnh bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên, quản lý và sử dụng tài nguyên bền vững, cải thiện sinh kế cộng đồng góp phần phát triển bền vững kinh tế – xã hội và bảo vệ an ninh chủ quyền biển đảo Cù Lao Chàm” – Ông Nguyễn Văn Vũ nói.
Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm được thành lập, trong đó phân định rõ về ranh giới trên đảo, dưới biển, ranh giới các phân khu chức năng làm cơ sở cho việc triển khai các hoạt động quản lý, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Xây dựng và hoàn thiện quy chế quản lý Khu bảo tồn; phương án quản lý rừng bền vững; đề án phát triển du lịch sinh thái; phương án quản lý rừng bền vững và phòng cháy chữa cháy rừng; quy chế phối hợp với các bên liên quan trong Khu bảo tồn; xây dựng chiến lược truyền thông và phát triển sinh kế trong Khu bảo tồn.
Bảo vệ diện tích rừng tự nhiên trên đảo, triển khai các hoạt động nghiên cứu và khoanh nuôi tái sinh, nuôi dưỡng rừng, làm giàu rừng trên toàn bộ phân khu phục hồi sinh thái, đặc biệt đất trống có cây gỗ tái sinh trên đảo và phục hồi sinh cảnh rừng tại các khu vực bị suy thoái; cải tạo, trồng cây bản địa cảnh quan tại một số khu vực đất trống có tiềm năng.
Nghiên cứu, hoàn thiện dữ liệu cơ sở đa dạng sinh học rừng và biển. Nghiên cứu chi tiết đặc điểm sinh thái, phân bố quần thể và các mối đe dọa đến các loài nằm trong tình trạng nguy cấp, quý, hiếm và các loài nằm trong Danh lục đỏ để có đề xuất các giải pháp bảo tồn kịp thời và khai thác bền vững. Nghiên cứu diễn thế rừng, chế độ thủy văn rừng và đánh giá mối tương quan của hai yếu tố đến nguồn nước ngọt trên đảo, đề xuất các giải pháp lâm sinh phù hợp.
Phát triển sinh kế cộng đồng bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và hướng tới việc đồng quản lý tài nguyên. Ưu tiên hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, tạo thu nhập thay thế cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi công tác phân vùng nhằm mục đích bảo tồn. Xây dựng các mô hình sinh kế nhằm phát triển cân đối kinh tế các ngành nghề nông, lâm ngư nghiệp và dịch vụ.
Duy trì, quản lý và bảo tồn nghiêm ngặt các đối tượng tài nguyên mục tiêu gồm: Hệ sinh thái rạn san hô; hệ sinh thái thảm cỏ biển; khu hệ rong biển; bãi biển và vùng triều; rừng tự nhiên; các loài thuộc khu hệ thủy sinh nước ngọt; những loài nguy cấp, quý, hiếm và các loài đang bị đe dọa suy giảm cục bộ tại địa phương; phục hồi và phát triển các hệ sinh thái ở những nơi bị tác động gây suy thoái. Tiếp tục thực hiện các chương trình bảo vệ môi trường; giám sát, truyền thông về rác thải nhựa trong Khu bảo tồn và địa bàn thành phố Hội An, đầu tư các công nghệ để tái sử dụng các loại rác thải nhựa sử dụng một lần trên đảo; xây dựng các kế hoạch, chương trình tập huấn, diễn tập khi xảy ra các sự cố môi trường trong Khu bảo tồn.
Cùng với đó, đầu tư các trang thiết bị công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ công tác quản lý, bảo tồn; hệ thống phao ranh giới Khu bảo tồn. Nâng cao năng lực công tác bảo tồn, truyền thông, giáo dục môi trường cho cán bộ Ban quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, các bên liên quan và cộng đồng.
Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND TP. Hội An – Trưởng Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An cho cho biết: “Ban quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm được thành lập trên cơ sở tổ chức lại bộ máy của Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, TP.Hội An hiện nay, là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND TP. Hội An, mức độ tự chủ tài chính nhóm 2; tổng vốn đầu tư cho các hoạt động là 172 tỷ 160 triệu đồng”.
Các chương trình hoạt động ưu tiên gồm: Bảo vệ đa dạng sinh học, cảnh quan và hệ sinh thái; phục hồi hệ sinh thái trên đảo và biển; hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm; xây dựng, thực hiện Đề án phát triển dịch vụ hệ sinh thái; chương trình nâng cao năng lực; truyền thông nâng cao nhận thức; nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học và đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, thiết bị…
QUỐC HẢI