Đó là quan điểm và giải pháp được gần 120 nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý Việt Nam và Nhật Bản đưa ra tại Hội thảo quốc tế “Trùng tu Chùa Cầu – Hội An” do UBND tỉnh tổ chức ngày 16/8 tại Hội An.
Chùa Cầu, còn gọi là cầu Nhật Bản, tương truyền do người Nhật xây vào đầu thế kỷ XVII; năm Kỷ Hợi – 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu thăm Hội An đã đặt tên cầu là Lai Viễn Kiều – Cầu đón khách phương xa. Đây là công trình có giá trị đặc biệt, được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1985 và là biểu tượng của Di sản Văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An.
Tuy nhiên, sau 7 lần trùng tu trong khoảng 400 năm tồn tại, chùa Cầu đang xuống cấp nghiêm trọng. Hiện trạng Chùa Cầu dễ nhận thấy dấu hiệu chuyển vị của chân cột gỗ biên nơi bị nứt. Trụ bị nghiêng rõ rệt, chân trụ bị lệch ra ngoài không còn nằm trên đường thẳng chứa tâm các trụ còn lại trên trục dọc biên của công trình.
“Nhiều năm trước, các chuyên gia đầu ngành tại Việt Nam và Nhật Bản đã đề xuất một số giải pháp nhưng vẫn chưa khả thi. Dù xuống cấp, song mỗi ngày Chùa Cầu đón trên 4.000 khách tham quan, sự tác động của tự nhiên, thiên tai lũ lụt đang tạo nên áp lực ngày càng nghiêm trọng hơn.” – Ông Nguyễn Văn Dũng – Chủ tịch UBND thành phố Hội An nói.

Chùa Cầu hiện đang quá tải vì du lịch- Ảnh: Quốc Hải
Phân tích, đánh giá hiện trạng Chùa Cầu của PGS.TS. Nguyễn Xuân Toản và Th.s Nguyễn Duy Thảo – Trường Đại Học Bách khoa Đà Nẵng qua những thông số kỹ thuật từ kết cấu chịu lực chính, địa chất, độ rung tại hiện trườngcho thấy, kết cấu chịu lực chính của Chùa Cầu bao gồm hệ móng, mố, trụ ở bên dưới và hệ dầm, sàn, cột, giằng, vì kèo tạo thành hệ chịu lực chính ở bên trên. Trong đó hệ chịu lực chính nói chung đã có dấu hiệu xuống cấp rõ rệt. Đặc biệt bộ phận chịu lực quan trọng nhất gồm hệ móng, mố, trụ đã xuống cấp và có dấu hiệu nguy hiểm.
PGS.TS. Nguyễn Xuân Toản đề xuất: “Giải pháp “mạnh tay” là đánh mã kiểm soát toàn bộ kết cấu bên trên và bên dưới, hạ giải toàn bộ kết cấu bên trên, kiểm tra lại toàn bộ kết cấu bên trên và bên dưới, những kết cấu hư hỏng nhẹ thì phục hồi về nguyên trạng, những kết cấu hư hỏng nặng thì thay thế mới với chất liệu, tỉ lệ và màu sắc thích hợp. Gia cường kết cấu móng, thân và mũ mố, trụ; lắp dựng lại toàn bộ kết cấu theo thứ tự ngược lại, kết cấu hạ giải sau thì lắp trước và thực hiện cho tới khi hoàn thành việc lắp dựng”.
Đồng quan điểm hạ giải toàn bộ di tích để trùng tu tổng thể, PGS.TS. Đặng Văn Bài – Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam cho rằng: “Chúng ta cần tiếp cận vấn đề tu bổ, tôn tạo chùa Cầu từ góc nhìn đa chiều hơn. Đặc biệt, phải lắng nghe ý kiến của chính người dân Hội An, nhất là các tổ dân phố ngay sát chùa Cầu để hiểu và cảm thông với nguyện vọng của họ muốn Chùa Cầu của mình được tu bổ, tôn tạo như thế nào cho có ích nhất. Đây cũng là điều xưa nay, ít đơn vị tư vấn nào quan tâm khi xây dựng một dự án tu bổ, tôn tạo di tích”.

Quang cảnh Hội thảo- Ảnh: Quốc Hải
Đặt vấn đề “Trùng tu Chùa Cầu – Tiếp cận toàn diện, giải quyết triệt để”, KTS Lê Thành Vinh – Viện Bảo tồn di tíchđề nghị phải xác định và thống nhất những quan điểm cơ bản cho việc trùng tu trong bảo tồn tổng thể khu phố cổ Hội An. Thực hiện đồng thời bảo tồn giá trị và duy trì chức năng của di tích, bảo tồn công trình gắn với tổng thể cảnh quan vốn có xung quanh di tích, giải quyết triệt để các vấn đề về kết cấu để đảm bảo sự ổn định lâu dài của di tích.
« Bên cạnh các hoạt động bảo tồn, trùng tu thiết yếu, cần kết hợp với các giải pháp bổ sung trong quá trình sử dụng. Chùa Cầu là một di tích hết sức đặc biệt nên cần có sự quan tâm và đầu tư đặc biệt. Nên tổ chức thực hiện công việc này dưới dạng một dự án thực nghiệm với sự tham gia của các cơ quan và các chuyên gia đầu ngành, kể cả các chuyên gia Nhật Bản (tương tự như dự án Tu bổ Đình Chu Quyến ở Hà Nội) để có được chất lượng khoa học và hiệu quả bảo tồn, trùng tu tốt nhất, đồng thời tạo lập các chuẩn mực cho việc bảo tồn, trùng tu các di tích khác ở Hội An.» – KTS Lê Thành Vinh nhấn mạnh.
Còn với Giáo sư Tomoda Hiromichi, Trường Đại học Nữ Chiêu Hòa, Nhật Bảnthì Chùa Cầu là biểu tượng của mối quan hệ hữu hảo giữa 2 nước Việt Nam và Nhật Bản. Vì vậy, việc góp sức cùng với việc trùng tu Chùa Cầu là một điều vinh dự. Giáo sư khẳng định: “Chúng tôi sẽ mời các chuyên gia Nhật Bản sang Hội An để tìm hiểu, nghiên cứu kỹ lưỡng các phương án khả thi nhất. Có thể sử dụng những camera tiên tiến để chụp hình lại tất cả những cấu kiện trên mái và chúng tôi sẽ dựng thành phim 3D, dựa trên kỹ thuật in 3D hiện đại, chúng tôi có thể phục hồi lại nguyên trạng”.
Có thể thấy, các ý kiến tại hội thảo đều thừa nhận, sự xuống cấp của Chùa Cầu ngày càng rõ rệt, trùng tu là một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, việc thẩm định cụ thể mức độ xuống cấp, các thông số kỹ thuật, các hạng mục cần khắc phục và khắc phục bằng phương pháp, vật liệu gì cho hợp,… là những vấn đề phức tạp cần có khảo sát, phân tích khoa học để giải quyết thấu đáo.

Chùa cầu xưa và nay- Ảnh: Quốc Hải
Riêng với ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An thì băn khoăn: “Điều tôi lo nhất là những hoa văn, họa tiết có từ lâu, kể cả hệ mái lợp đi, lợp lại nhiều lần nhưng vẫn giữ nguyên nét xưa. Bây giờ nếu hạ giải, dỡ phần mái xuống có nghĩa là phải làm mới hết, làm mới toàn bộ phần trên thì không còn là Chùa Cầu của thế kỷ XVII nữa mà là của thế kỷ thứ XXI”.
Kết luận hội thảo, ông Lê Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho hay: “Việc trùng tu bảo tồn phải sớm được tiến hành trên cơ sở giải quyết triệt để các vấn đề về kết cấu, đảm bảo sự ổn định lâu dài cho di tích với quan điểm hạ giải toàn bộ phần kiến trúc gỗ đã xuống cấp nặng, gia cố vững chắc hệ móng. Đầu tư tổng thể, triệt để nhưng phải phù hợp với các nguyên tắc bảo tồn cùng cách tiếp cận tổng hợp, toàn diện để có giải pháp can thiệp chuẩn xác. Sau khi có giải pháp, tỉnh Quảng Nam tiếp tục hợp tác với các chuyên gia tư vấn lại để đưa ra phương án tối ưu và đưa vào danh mục đầu tư trung hạn”.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cũng đề nghị Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, Cơ quan Văn hóa Nhật Bản, Tổ chức JICA, Trường Đại học Nữ Chiêu Hòa – Nhật Bản quan tâm, giúp đỡ hợp tác toàn diện trên nhiều phương diện tài chính, kỹ thuật, nhân lực để cùng các cơ quan Việt Nam trùng tu Chùa Cầu./.
Quốc Hải


