Từ một loại cây ban đầu chỉ cung cấp sản phẩm thuần về thực phẩm, đến nay cây quật ở Cẩm Hà đã trở thành một sản phẩm mang tính văn hóa nghề. Nghề trồng quật Cẩm Hà cũng đã trở thành ngành kinh tế chủ lực của địa phương và đã được công nhận Nghề truyền thống tỉnh Quảng Nam vào ngày 4/12/2023.
Cẩm Hà là 1 trong 4 xã nông thôn của TP.Hội An, đời sống kinh tế của người dân chủ yếu nhờ sản xuất nông nghiệp, với diện tích tự nhiên hơn 613ha và hơn 200 ha đất canh tác nông nghiệp
Những năm qua, bên cạnh việc ổn định sản xuất nông nghiệp Cẩm Hà đã tập trung phát triển nghề trồng hoa cây cảnh, chủ đạo vẫn là cây quật. Hiện nay, bình quân mỗi năm doanh thu nghề trồng quật đạt 45 tỷ đồng với thị trường tiêu thụ tỏa rộng cả khu vực miền Trung. Năm 2024, doanh thu đạt 46,8 tỷ đồng. Trong dịp Tết Nguyên đán Ất Tỵ năm 2025, toàn xã có khoảng hơn 350 hộ dân trồng quật bán thu về hơn 850 triệu đồng.
Hiện nay, người dân xã Cẩm Hà lại tất bật vào vụ trồng quật mới. Bước đầu, bà con đã trồng mới 45.000 quật chậu và quật đất để chuẩn bị cho mùa Tết Nguyên đán năm mới Bính Ngọ sắp tới.
Nghề trồng quật cảnh Cẩm Hà là một thực thể văn hóa sống động gắn với quá trình phát triển của làng xã và cộng đồng dân cư, gắn với không gian văn hóa, cảnh quan địa lý – sinh thái địa phương. Bởi vì trong quá trình hình thành và phát triển hàng trăm năm qua, nghề trồng quật ở Cẩm Hà trở thành nơi cung ứng ra thị trường các tỉnh thành miền Trung hàng ngàn chậu quật mỗi năm. Riêng với người dân xứ Quảng, quật là loại cây cảnh khá phổ biến và là sự lựa chọn hàng đầu mỗi độ Tết đến Xuân về.
Để có được những trái quật căng mọng, cây trĩu quả, người nông dân phải trải qua nhiều công đoạn quan trọng từ khâu chọn giống, làm đất, bón phân, tỉa cành, tạo dáng, làm trái, tưới nước… Quật đẹp thì ngoài dáng đẹp, cây phải đảm bảo các tiêu chí là có quả vàng lẫn quả xanh, vừa có hoa vừa có lộc. Ông Nguyễn Bình – người trồng quật lâu năm ở thôn Trảng Suối chia sẻ, muốn chăm bón tốt cây quật, người nông dân phải biết dựa theo dự báo thời tiết, tức là mùa nắng thì cố gắng đảm bảo nguồn phân đúng mức, đồng thời phải đảm bảo lượng nước và trước khi mùa mưa thì dùng thuốc bảo vệ thực vật, tức là thuốc nấm để bơm vào. “Cho nên vào mùa mưa, những vùng ngấm lụt gặp nhiều khó khăn, cần có thêm giải pháp khác. Còn những vùng ít lụt thì nhờ đã bơm thuốc trước rồi nên hạn chế được dịch bệnh”, ông Bình nói.
Xác định nghề trồng quật là mũi nhọn trong nghề trồng hoa cây cảnh, phát triển sản xuất nông nghiệp và kinh tế của địa phương, trong những năm qua xã Cẩm Hà đã ưu tiên quỹ đất cho việc xây dựng các làng hoa cây cảnh tại các thôn Bàu Ốc, Đồng Nà, Trảng Suối. Từ thành công của mô hình chuyên canh kết hợp phát triển dịch vụ, du lịch tại làng rau Trà Quế, địa phương đã khuyến khích các hộ, cá nhân liên kết thành lập tổ hợp tác làm dịch vụ trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cũng như mở rộng các loại hình kinh doanh thương mại, dịch vụ, du lịch. Định hướng này đã tạo nên bước chuyển mạnh mẽ cho địa phương trên hành trình xây dựng xã nông thôn mới và xã nông thôn mới nâng cao.
Về xu hướng phát triển sản xuất nghề trồng quật ở Cẩm Hà trong thời gian gần đây, ông Mai Kim Phương – Chủ tịch UBND xã cho biết, tại xã đã định hình một số vùng sản xuất quật tập trung. Một số mô hình sản xuất được nhân rộng, cùng với quật chậu đã có thêm nhiều hộ gia đình làm quật thế, quật bon-sai, các sản phẩm chế biến từ quật. Mô hình sản xuất quật hữu cơ đã được xây dựng, kết hợp mô hình tham quan, chế biến tại các vườn quật. “Bà con nông dân cũng từng bước thay đổi phương thức sản xuất, canh tác để giữ nghề, sử dụng giá thể từng bước thay thế cho đất cát, nghiên cứu giảm thiểu thuốc bảo vệ thực vật để bảo vệ môi trường”, ông Phương chia sẻ
Với nhiều giá trị về lịch sử – văn hóa nghề và giá trị kinh tế, nhiều năm qua cây quật đã được nhân dân và chính quyền địa phương đặt lên hàng đầu trong mục tiêu chuyển đổi cây trồng trên cát ở quê hương. Các mô hình sản xuất được nhân rộng, phát huy tối đa lợi thế của địa phương. Thế nhưng, hiện tại nghề trồng quật ở Cẩm Hà cũng đang đối mặt với những khó khăn, trở ngại. Trong điều kiện tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa, diện tích đất sản xuất nông nghiệp của thành phố nói chung và Cẩm Hà nói riêng, trong đó chủ yếu là diện tích đất trồng quật ngày càng bị thu hẹp, nguồn đất cấp vào chậu cũng giảm dần nên không dễ gì giữ vững ổn định giá trị sản xuất hằng năm. Hơn nữa, việc sử dụng hóa chất trong quá trình khử trừ sâu rầy dù ít dù nhiều đều ảnh hưởng đến môi trường sinh thái của một đô thị đang xây dựng thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch. Ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch UBND thành phố nói rằng: “Cách đây mấy năm, thành phố đã tính đến hướng quy hoạch một số điểm sản xuất tập trung nhưng đến bây giờ vẫn chưa thể triển khai được. Chắc chắn một điều, phải có suy nghĩ và có giải pháp thật phù hợp để giúp người dân phát triển nghề. Nhưng mà vấn đề là từng bước phải thay đổi phương thức sản xuất và canh tác để giữ nghề hoa cây cảnh trong điều kiện phải phù hợp với môi trường. Cho nên phải tìm giải pháp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật”
Để giữ gìn và phát huy nghề truyền thống Trồng quật mang đậm tính nhân văn và sáng tạo, trong thời gian tới chính quyền xã Cẩm Hà có kế hoạch và tìm nhiều giải pháp phù hợp để phát triển nghề truyền thống và chủ lực của địa phương, đảm bảo thu nhập và nâng cao đời sống người dân. Ông Mai Kim Phương – Chủ tịch UBND xã Cẩm Hà chia sẻ: “Trong thời gian đến, địa phương sẽ định hướng việc nâng cao chất lượng kỹ, mỹ thuật trồng, chăm sóc quật, nâng cao giá trị của cây quật; tìm hướng đi mới, phát triển mô hình quật đất hữu cơ, tạo ra các sản phẩm từ trái quật; định hình liên kết các nhà vườn trong xã có thể phát triển các sản phẩm dịch vụ du lịch từ nông nghiệp như: tham quan, chek-in vườn quật, quy trình trồng và chăm sóc quật cảnh, chế biến các sản phẩm từ trái quật; góp phần phát triển KTXH của địa phương”.
ĐỖ HUẤN